Δευτέρα, 28 Ιανουαρίου 2008

Κύρωση συμφωνίας μεταξύ Microsoft και ελληνικού Δημοσίου

Την ώρα που όλος ο κόσμος ασχολούνταν με τη Ζαχοπουλιάδα και τα άφαντα DVD, περνούσε από τη Βουλή ένα από τα σημαντικότερα Νομοσχέδια για τις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στη χώρα μας για τις δεκαετίες που θα έρθουν. Μέχρι την ερχόμενη Πέμπτη (31/1) θα αποτελεί πλέον και επίσημα Νόμο του κράτους η περίφημη συμφωνία-μνημόνιο με την Microsoft Corp.

Επεισόδιο 1 - Συνεδρίαση αρμόδιας επιτροπής (17-18/1/2008)

Στις 17/01/2008 συνεδρίασε η αρμόδια επιτροπή για την συζήτηση του σχετικού Σ/Ν σχετικά με την κύρωση της συμφωνίας. Παρακολουθώντας λίγο στην τηλεόραση τη συνεδρίαση διαπίστωσα ότι είχαν κληθεί "εξωτερικοί" φορείς, όπως ο ΣΕΠΕ, η ΕΕΧΙ και η ΕΠΥ. Η συζήτηση επικεντρώθηκε (κακώς) σε μεγάλο μέρος στις διαφορές μεταξύ λογισμικού ανοικτού και κλειστού κώδικα. Δυστυχώς η ΕΕΧΙ δεν πήρε ουσιαστική θέση, λέγοντας ότι έλαβε την πρόσκληση μόλις την προηγούμενη μέρα και δεν είχε χρόνο να την μελετήσει, ο εκπρόσωπος (πρόεδρος) της ΕΕΧΙ είχε έντονη λογομαχία με τον πρόεδρο της επιτροπής και οι τελικές εντυπώσεις ήταν μάλλον απογοητευτικές.

Σε γενικές γραμμές οι βουλευτές επικεντρώθηκαν στον τύπο της σύμβασης ή "κατευθύνοντας" τη συζήτηση προς τα μη-πλεονεκτήματα του λογισμικού ανοικτού κώδικα. Για παράδειγμα, ο πρόεδρος της ΕΠΥ που υποτίθεται ότι μιλούσε εκ μέρους της "ακαδημαϊκής" κοινότητας (?) είπε ότι αν και οι δυνατότητες του open/closed-source s/w είναι ουσιαστικά οι ίδιες, "...υπάρχουν αρκετοί πελάτες και για τα δύο...". Δεν είναι να απορεί κανείς για το σχόλιο αυτό, δεδομένου ότι η ΕΠΥ σε καμία περίπτωση δεν εκπροσωπεί επίσημα τον κλάδο των επιστημόνων της Πληροφορικής και το σύνολο σχεδόν των μελών της είναι Φυσικοί, Μαθηματικοί, κτλ.

Από την κουβέντα που έγινε στην επιτροπή αξίζει να διαβάσει κανείς τα πρακτικά (δυστυχώς δεν υπάρχουν on-line τα πρακτικά των συνεδριάσεων επιτροπών). Μπορεί εύκολα να διαπιστώσει κανείς το επίπεδο της συζήτησης σε μερικά σημεία, όχι τόσο ως προς το χαμηλό επίπεδο τεχνογνωσίας επί του θέματος (κατανοητό ως ένα βαθμό), όσο κυρίως προς την συμπεριφορά των βουλευτών προς τους νεότερους "ειδικούς" που κλήθηκαν στην επιτροπή, όπως τον πρόεδρο της ΕΕΧΙ.

Από όσα άκουσα, δεν αναφέρθηκε πουθενά και από κανένα το θέμα του One-Laptop-Per-Child (OLPC) project και το πως μπορεί να "δέσει" καλύτερα με open-source s/w (τουλάχιστον σε ότι αφορά το ΥΠΕΠΘ), εφόσον βέβαια εκδηλώσουμε ως χώρα ενδιαφέρον για κάτι τέτοιο (κάτι πολύ χλωμό προς το παρόν).

Επεισόδιο 2 - Συζήτηση Σ/Ν επί των άρθρων (24/1/2008)

Δυστυχώς χάθηκε μια μεγάλη ευκαιρία να δημιοσιοποιηθεί το θέμα στο ευρύ κοινό, μια και όπως φαίνεται πέρασε χωρίς να "ανοίξει ρουθούνι". Από όσο πρόλαβα να δω, δεν αναφέρθηκε σε κανένα δελτίο ειδήσεων στην τηλεόραση (καλά, έχουν σοβαρότερα πράγματα να ασχοληθούν...).

Επίσης χάθηκε η ευκαιρία τις δύο προηγούμενες ημέρες στην αντίστοιχη επιτροπή να ζητηθούν από κάποιους αρμόδιους φορείς που κλήθηκαν (ΣΕΠΕ, ΕΠΥ, ΕΕΧΙ αλλά όχι η ΕΠΕ) εξηγήσεις εκ μέρους του Υπουργείου σχετικά με τα κύρια σημεία της συμφωνίας, καθώς και να διατυπωθούν σαφείς απόψεις. Ο ΣΕΠΕ ήταν εξ' αρχής καθ' όλα θετικός και κάλεσε να γίνουν και άλλες παρόμοιες συμφωνίες, η ΕΠΥ θεώρησε θετικό το βήμα σε ότι αφορά την δημιουργία επιπλέον κέντρων κατάρτισης τύπου ECDL (που θα ενισχυθούν από την ίδια την Microsoft), ενώ η ΕΕΧΙ δεν διατύπωσε καμία θέση λόγω "μη μελέτης του κειμένου της σύμβασης" και μάλλον άφησε κακές εντυπώσεις με τη διαμάχη που προκλήθηκε στην επιτροπή. Σαν αποτέλεσμα, ο υπουργός δεν διαπίστωσε "...καμία αντίρρηση, μόνο κάποιες απορίες..." από τους φορείς, άρα όλα είναι καλά με τη συμφωνία.

Το μόνο θετικό από την όλη ιστορία είναι ότι ακούστηκε εκ μέρους της ΕΠΥ στην επιτροπή το θέμα του επιμελητηρίου Πληροφορικής, όμως σίγουρα δεν είναι το ΕΘΕΕΠ που εννοείται αποκλειστικά για τους πτυχιούχους του κλάδου και μόνο (πτυχιούχους Πληροφορικής και Μηχανικούς Η/Υ). Επίσης, ακούστηκαν στη Βουλή για πρώτη ίσως φορά φράσεις όμως "ανοικτό λογισμικό", "ασφάλεια", "συμβατότητα", "ανοικτά πρότυπα", κτλ. Άλλοι τα εφαρμόζουν ήδη στο Δημόσιο (Σουηδία, Δανία, ...) και εμείς τώρα μαθαίνουμε την αλφαβήτα, κάτι είναι και αυτό.

Επεισόδιο 3 - Ψήφιση Σ/Ν επί του συνόλου (29-31/1/2008)

Επειδή δεν υπάρχει καμία περίπτωση να μην ψηφιστεί στην ολομέλεια της Βουλής, μπορούμε να θεωρούμε το θέμα λήξαν. Μάλιστα η ψήφιση του συγκεκριμένου νομοσχεδίου συμπίπτει (τυχαία?) με την άφιξη σήμερα στην Αθήνα του "μπαμπά" Gates που θα μας δώσει φυσικά τα συγχαρητήριά του για την εξαιρετική επιλογή που κάναμε ως χώρα. Μπορεί να μας δώσει και καμία καραμελίτσα σαν και αυτές που δίνουν στις μαϊμούδες όταν κάνουν τούμπες...

Ανεξάρτητα από τις απόψεις του καθενός περί ανοικτού ή κλειστού λογισμικού, είναι αυταπόδεικτο γεγονός ότι έχουν γίνει απίστευτες προχειρότητες στη συγκεκριμένη υπόθεση. Για παράδειγμα:

1. Δεν έγινε ποτέ μελέτη συμβατότητας με ήδη υπάρχον λογισμικό του δημόσιου τομέα, όπως π.χ. αυτό των ΚΕΠ. Με άλλα λόγια, αν στο εξής κάτι δεν είναι συμβατό με προϊόν της Microsoft, το προϊόν αυτό "ξηλώνεται" και αντικαθιστάται (όχι φυσικά δωρεάν) με αντίστοιχο "συμβατό" λογισμικό. Δεν θα γίνεται πλέον μελέτη σκοπιμότητας ή καλύτερης λύσης, αφού η συμβατότητα είναι φυσικά η πρώτη προτεραιότητα σε οργανισμούς του Δημοσίου (π.χ. Εφορία).

2. Δεν γίνεται πουθενά λόγος για ανοικτά πρότυπα, δηλαδή ότι ως Δημόσιο πρέπει εξασφαλίσει την συμβατότητα σε επίπεδο δεδομένων (αρχείων/DB) και επικοινωνιών σε περίπτωση μελλοντικής μετάβασης σε άλλη πλατφόρμα. Αν για παράδειγμα κάποια στιγμή αποφασίσουμε (λέμε τώρα) να χρησιμοποιούμε OpenOffice αντί του Office 2007, δεν υπάρχει δυνατότητα μεταφοράς των δεδομένων, γιατί το OOXML που προωθεί η Microsoft ΔΕΝ είναι πραγματικό Open Document format (παρόλο που προσπαθεί απεγνωσμένα να πάρει τη "σφραγίδα").

3. Δεν γίνεται πουθενά λόγος για νομικές ρήτρες ως προς τη δυνατότητα πρόσβασης σε πηγαίο κώδικα, για λόγους επικύρωσης της ασφάλειας σε συγκεκριμένα ευαίσθητα πακέτα s/w. Για παράδειγμα, το Υπουργείο Υγείας ή το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης θα πρέπει να μπορεί εν γένει να επιβεβαιώσει το ίδιο την καλή λειτουργία και την ασφάλεια του λογισμικού σε ΒΔ με ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Φυσικά η Microsoft δεσμεύεται μόνο για την καλή λειτουργία του λογισμικού της, όχι για τυχόν ζημιές που μπορεί να προκύψουν από την χρήση του (EULA). Κατά συνέπεια, όπως και στην περίπτωση του λογισμικού της Ericsson, σε περιπτωση οποιασδήποτε "ζημιάς" υπεύθυνος είναι ο "χρήστης" του λογισμικού (Vodafone), στην περίπτωση της παρούσας σύμβασης το ίδιο το ελληνικό Δημόσιο. Αν δεν υπάρχει δυνατότητα ελέγχου και επικύρωσης του λογισμικού, οποιαδήποτε συμφωνία αυτής της κλίμακας είναι "γουρούνι στο σακί", εκτός αν κάτι τέτοιο όντως προβλέπεται στις επιμέρους συμφωνίες (8) που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Επιπλέον, υπάρχουν κάποιες αυταπόδεικτες αλήθειες σχετικά με την σημερινή κατάσταση και οι επιφυλάξεις ως προς την επιλογή εμπορικού λογισμικού απο Υπουργεία και Δημόσιους οργανισμούς:

(α) Στην Παιδεία, με την πλειοψηφία των ΑΕΙ/ΤΕΙ να χρησιμοποιούν ακόμα συστήματα Unix, η προσκόλληση στην πλατφόρμα Windows δημιουργεί ένα σοβαρό έλλειμα πρακτικής εμπειρίας στους μελλοντικούς επαγγελματίες Πληροφορικούς σε επίπεδο χρήσης και (κυρίως) προγραμματισμού, αφού το ίδιο το Κράτος άλλα προσφέρει στις σπουδές και άλλα ζητά στα έργα Δημοσίου.

(β) Στις εφαρμογές στηατηγικής υποδομής επικοινωνιών και πληροφοριών, π.χ. Υπουργείο Άμυνας, όπου τα εμπορικά πακέτα είναι εξ'οριμού κλειστού κώδικα και εν γένει κλειστών προτύπων ("black-box"), άρα μη ελέγξιμα ως προς την ασφάλεια και την ποιότητά τους.

(γ) Στην επαγγελματική απασχόληση, εφόσον στην Ελλάδα δεν υπάρχουν εταιρίες παραγωγής λογισμικού τόσο μεγάλες ώστε να ανταγωνιστούν τους κολλοσούς των εμπορικών πακέτων, δηλαδή την εξ'ορισμού απόρριψη του μοναδικού εν δυνάμει πλεονεκτήματος της παραγωγής και συντήρησης φθηνού λογισμικού ΕΛ/ΛΑΚ απο Έλληνες επαγγελματίες. Και κάτι ακόμα: κανείς δεν μας είπε με βάσει ποιά γνωμοδότηση, από ποιόν αρμόδιο κρατικό φορέα και με ποιά ακριβώς κριτήρια αποφασίστηκε αυτή η συμφωνία. Από οσο ξέρω, πέραν του ΣΕΠΕ, που προφανώς εκπροσωπεί την "εμπορική" επιλογή, και την ΚτΠ Α.Ε., που αφορά την υλοποίηση συγκεκριμένων προγραμμάτων της ΕΕ, στην Ελλάδα του 2008 ΑΚΟΜΑ δεν υπάρχει επίσημος επαγγελματικός σύνδεσμος/επιμελητήριο Πληροφορικής, ο οποίος προφανώς θα ήταν αρμόδιος για παρόμοια θέματα.

Σχετικά με τη συμφωνία

Αυτό που δεν αναφέρεται πουθενά στα ΜΜΕ είναι ότι η συγκεκριμένη συμφωνία έχει υποδεέστερη ισχύ σε σχέση με τις άλλες 8 συνοδευτικές συμβάσεις επί συγκεκριμένων θεμάτων (π.χ. προμήθειες/εγκατάσταση πακέτων s/w και h/w), οι οποίες ακόμη και σήμερα παραμένουν άγνωστες. Κατά συνέπεια η συμφωνία που επικυρώθηκε "ενεργοποιεί" αυτές τις επιμέρους συμφωνίες, οι οποίες μπορεί εν γένει να τροποποιούν την αρχική συμφωνία που τις κύρωσε! (Αν κάποιος νομικός μπορεί να μας το εξηγήσει θα ήμουν υπόχρεος...). Φυσικά να αναφερθεί ότι το συγκεκριμένο Σ/Ν ήρθε προς "κύρωση" στη Βουλή δύο ολόκληρα χρόνια μετά την υπογραφή του (!), χωρίς ουσιαστικό λόγο ή νομοθετικό προηγούμενο στην ΕΕ ή σε άλλη χώρα παγκοσμίως (το ψάχνουν ακόμα, αλλιώς είμαστε και σε αυτό "πρωτοπόροι").

Επίσης δεν δόθηκε ποτέ στη δημοσιότητα η γνώμη της ΕΕ περί των όρων ανταγωνισμού, αν δηλαδή παραβιάζονται με την εν λόγω συμφωνία. Η γνωμοδότηση αυτή ζητήθηκε από την Ελλάδα, αλλά η απάντηση είναι και αυτή άφαντη. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε επίμονες ερωτήσεις βουλευτών, ο υφυπουργός αρνήθηκε όχι μόνο να απαντήσει αλλά ούτε καν να δεσμευτεί ότι θα την καταθέσει στα πρακτικά της Βουλής. Προφανώς η ΕΕ δεν έχει αλλάξει γνώμη σχετικά με τις πρακτικές της Microsoft από το πρόστιμο-μαμούθ που της επέβαλε (και κέρδισε) πριν κάμποσους μήνες για μονοπωλιακές πρακτικές. Η Microsoft καλείται να πληρώσει συνολικά άλλα 140 εκατ. δολλάρια λόγω καταδικαστικής απόφασης στο Μίσιγκαν για παραβίαση πατέντας σε σχέση με τον μηχανισμό που εφαρμόζει στο on-line update, δηλαδή τον μηχανισμό που ουσιαστικά έφτιαξε για να "σπρώξει" εκτός αγοράς τις παράνομες κόπιες των Windows και του Office. Σαν να λέμε κλέβω το λουκέτο για να κλειδώσω το σπίτι μου...

Ας ελπίζουμε ότι εμείς έχουμε λάθος και ότι δεν πρόκειται για άλλη μια παντελώς πρόχειρη κίνηση "ανάπτυξης" της χώρας μας, όπως σε τόσους άλλους τομείς τις τελευταίες δεκαετίες. Ας ελπίζουμε ότι σε δέκα χρόνια δεν θα έχουμε ένα ακόμη σκάνδαλο υποκλοπών τύπου Vodafone, αλλά με τη σφραγίδα της Microsoft, λόγω (και πάλι) μειωμένης τεχνογνωσίας και πρόσβασης στο "μαύρο κουτί".

Σημαντική επισήμανση (από το κείμενο της συμφωνίας): "...Η εταιρεία δεσμεύεται επίσης για τη δωρεάν παροχή λογισμικού σε τμήματα Πληροφορικής και συναφών κλάδων των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων της χώρας μας για εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς σκοπούς... Οι εργαζόμενοι στους οργανισμούς του Δημοσίου που εντάσσονται στη συμφωνία θα έχουν δικαίωμα χρήσης του λογισμικού και στο σπίτι, ενώ θα μπορούν να εκπαιδευτούν στη χρήση νέων τεχνολογιών μέσω εργαλείων ηλεκτρονικής εκπαίδευσης...".

Νομίζω ότι αυτή η τελευταία "προσθήκη" στην εν λόγω σύμβαση είναι το κλειδί στην υπόθεση. Γιατί να κάτσει να μάθει κάποιος Linux/Knoppel/SUsE/... άμα μπορεί να έχει "συγχωροχάρτι" για κάθε παράνομη κόπια από software της Microsoft που έχει στο σπίτι, στο γραφείο, στο laptop, κτλ κτλ κτλ... Ο ίδιος ο υφυπουργός βέβαια σημείωσε με ιδιαίτερο σθένος ότι η χώρα μας είναι μονίμως "υπόλογη" για το ποσοστό πειρατικού s/w που κυκλοφορεί, αλλά η ίδια η Microsoft φαίνεται να αλλάζει τακτική και να γίνεται πιο "ανεκτική" με τις παράνομες κόπιες των Windows Vista, στις οποίες θα επιτρέπεται πλέον να γίνονται on-line update (τι σου κάνουν οι "βουτιές" στις πωλήσεις...).

Αν η Microsoft ήταν τόσο γενναιόδωρη με τις άδειες χρήσης και στις χώρες του νότιου ημισφαιρίου του πλανήτη, ίσως το Internet να είχε φτάσει εκεί πριν από 20 χρόνια, αντί να παζαρεύει τη συμμετοχή της στο OLPC. Φυσικά το ΜΙΤ είπε όχι, τα laptops των 100 δολλαρίων "τρέχουν" σήμερα με πυρήνα Linux και η Microsoft έχασε την ευκαιρία να εξασφαλίσει το μονοπώλιό της και στις φτωχές χώρες για τα επόμενα 2000+ χρόνια.

Λόγος περί λογισμικού ανοικτού/κλειστού κώδικα

Το συγκεκριμένο θέμα αποτελεί πεδίο τόσο αμφιλεγόμενο που μοιάζει με θεωρία συνομωσίας. Κατά καιρούς έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις και από τα δύο άκρα, από το "όλα κλειστά" (βλ. ΣΕΠΕ) μέχρι το "όλα ανοικτά" (βλ. HELLUG). Προσωπικά έχω ΠΟΛΥ μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε λογισμικό που έχουν ελέγξει ΠΛΛΟΙ περισσότεροι άνθρωποι, κατά κανόνα αυξημένων ικανοτήτων στον τομέα του programming, το κάνουν αφιλοκερδώς και πολύ επισταμένα (κατά τεκμήριο), παρά την όποια εταιρία που φυσικά θα προσπαθήσει να δημοσιοποιήσει και να επιδιορθώσει μόνο τα απολύτως απαραίτητα και κρίσιμα (για την ποιότητα του προϊόντος) bugs στο πακέτο που πουλάει.

Συνοπτικά τα συγκριτικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της επιλογής λογισμικού τύπου ελεύθερου ή ανοικτού κώδικα μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
(1) πολύ χαμηλό ως μηδενικό entry cost
(2) μεγάλη εμπειρία στο collective development (=> αξιοπιστία)
(3) μεγάλο περιθώριο παραμετροποίησης
(4) μεγάλες προοπτικές "σύνδεσης" μεταξύ εκπαίδευσης και επαγγέλματος

ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ
(1) μικρή εμπειρία (στην Ελλάδα) για απαιτητικά συμβόλαια μεγάλης κλίμακας
(2) μικρό βαθμό "liability" σε περίπτωση μη καλής λειτουργίας
(3) ανάγκη εκπαίδευσης προσωπικού σε νέα πλατφόρμα

Από τα πλεονεκτήματα, πιο ισχυρό για τον χώρο της εκπαίδευσης είναι το (4). Το χαμηλό entry cost (1) ίσως μπορεί να ισοσταθμιστεί από την ανάγκη για μεγαλύτερη εκπαίδευση και συντήρηση, τουλάχιστον τα πρώτα 2-5 χρόνια εφαρμογής του.

Από τα μειονεκτήματα, το πιο σοβαρό είναι το (1), μια και όταν μιλάμε για εντελώς νέο μοντέλο στην ψηφιακή εκπαίδευση καταλαβαίνουμε ότι αφορά σε πολλές χιλιάδες μηχανήματα και 10 φορές περισσότερους χρήστες. Εδώ έγκειται και η δυσκολία στα άλλα δύο ζητήματα (2) και (3).

Αν η επιλογή πλατφόρμας και γενικότερα "μοντέλου" s/w αποτελεί πρόβλημα ουσίας και όχι απλά εμπορική συναλλαγή, τότε οι κάπως πιο "χαλαρές" ανοχές ως προς τις απαιτήσεις υποστήριξης (ή καλύτερα "προοδευτικής βελτίωσης" με προοπτική 5ετίας), σε συνδυασμό με τα τεράστια ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα των μελλοντικών προγραμματιστών/επαγγελματιών στην ελληνική ή ευρύτερη βαλκανική αγορά, η επιλογή πλατφόρμας freeware ή open-source (ή τουλάχιστον ανοικτών προτύπων) είναι η πλέον κατάλληλη για τον εκπαιδευτικό χώρο και όχι μόνο. Μπορεί μια εταιρία να ενδιαφέρεται για την άμεση επιδιόρθωση οποιασδήποτε βλάβης στο λογισμικό που χρησιμοποιεί, ένα σχολείο όμως λειτουργεί σε εντελώς διαφορετικό μοντέλο. Αυτό άλλωστε ισχύει σε μεγάλο βαθμό εδώ και δεκαετίες σε όλα τα Πανεπιστήμιά μας.

Αξίζει να αναφερθεί ενδεικτικά ότι ένα τεράστιο ποσοστό ελληνικών εταιριών λογισμικού και γενικότερα υποστήριξης ΤΠΕ έχουν ήδη κλείσει ή οδεύουν προς τα εκεί ολοταχώς. Ο λόγος φυσικά δεν είναι ούτε η έλλειψη ζήτησης ούτε η έλλειψη τεχνογνωσίας. Απλά η "επένδυση" ατελείωτων ευρωπαϊκών αναπτυξιακών κονδυλίων, εδώ και δύο δεκαετίες, σε μεταποίηση λογισμικού αντί ανάπτυξη νέου εγχώριου (εν μέρει λόγω "κλειστών" λύσεων μονοπωλιακού χαρακτήρα) έχει οδηγήσει στην σημερινή τραγική κατάσταση στη χώρα μας, δηλαδή πολύ καλοί επιστήμονες/επαγγελματίες ΤΠΕ να απασχολούνται σε θέσεις χαμηλών προδιαγραφών και χαμηλού (φυσικά) μισθού.

Επίλογος

Δεν υπάρχει κανένας σήμερα που να διαφωνεί πως τα ανοικτά πρότυπα (πρέπει να) είναι ο κοινός παρονομαστής για όλα τα εναλλακτικά σενάρια ανάπτυξης και εφαρμογής των ΤΠΕ. Τα ανοικτά πρότυπα είναι αυτά που έχουν κάνει δυνατή την πραγματοποίηση σημαντικότατων αλμάτων στην Πληροφορική και στις επικοινωνίες, όπως το πρότυπο OSI στα δίκτυα, το HTTP στο Internet ή το ODBC στις βάσεις δεδομένων. Οτιδήποτε αντιτίθεται στα ανοικτά πρότυπα αποτελεί εν γένει προσπάθεια (θεμιτή ή όχι) εταιριών να προστατεύσουν τεχνογνωσία και επιχειρηματικά πλεονεκτήματα (στο εντελώς αντίθετο άκρο βρίσκονται τα s/w patents).

Είναι πλέον παγκόσμια πεποίθηση ότι το ανοικτό λογισμικό ταιριάζει καλύτερα σε μικρές χώρες που προσπαθούν να φτιάξουν μια εγχώρια αγορά s/w, καθώς επίσης και σε ειδικούς τομείς (π.χ. Παιδεία), αλλά σε αυτά τα θέματα υπάρχουν διάφορες προσωπικές απόψεις. Παράδειγμα αποτελούν ήδη πολλές χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως για παράδειγμα η Βραζιλία που ήδη έχει υιοθετήσει 100% open-source s/w για υποδομές Παιδείας (και σύντομα παντού) και οι Σκανδιναβικές χώρες που υιοθετούν επισήμως πλέον ανοικτά πρότυπα σε κρατικά αρχεία και υπηρεσίες. Λόγοι διαφορετικοί, αποτέλεσμα το ίδιο: απομάκρυνση από αμιγώς "κλειστά" εμπορικά συστήματα και έμφαση σε "ανοικτό" λογισμικό.

Κατά συνέπεια, η ιδέα των ανοικτών προτύπων πρέπει να υποστηριχθεί παντού στις ΤΠΕ, ανεξάρτητα από τις επιμέρους επιλογές οργανισμών ή υπηρεσιών για λογισμικό ανοικτού ή κλειστού κώδικα. Για παράδειγμα η ΕΥΠ έχει ψηφιακά συστήματα για παραγωγή τυχαίων αριθμών (για κρυπτογραφία) τα οποία βασίζονται σε δημοσιευμένους αλγορίθμους, όμως προτιμά για διάφορους λόγους, ανεξάρτητα από το ποιος έχει κάνει την υλοποίηση, να κρατά τον αντίστοιχο κώδικα "κλειστό". Η εφαρμογή ανοικτού προτύπου σε αυτή την περίπτωση θα ισοδυναμούσε π.χ. στην δυνατότητα ελέγχων τύπου "black-box" για την επικύρωση των προδιαγραφών ασφαλείας (στατιστικές ιδιότητες) απλά και μόνο με βάση input-output χωρίς αποκάλυψη κώδικα.

Η συγκεκριμένη συμφωνία με την Microsoft είναι κατακριτέα κυρίως για το γεγονός ότι τα προϊόντα της ΔΕΝ είναι βασισμένα σε αντίστοιχα ανοικτά πρότυπα, ανεξάρτητα με τα υπόλοιπα θέματα (κόστος/ανταποδοτικότητα, κλειστός/ανοικτός κώδικας, κτλ). Αυτό είναι που δημιουργεί εν δυνάμει όλα τα υπόλοιπα προβλήματα, όπως θέματα συμβατότητας αρχείων ή διασύνδεση υπηρεσιών του Δημοσίου μεταξύ τους. Δεν μπορούν να πείσθούν εξ' αρχής να χρησιμοποιούν όλοι λογισμικό τύπου GPL, αλλά ΠΡΕΠΕΙ πάσει θυσία να υποχρεώνουμε τουλάχιστον το Δημόσιο να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση με ανοικτά πρότυπα, τόσο για λόγους αξιοπιστίας των συστημάτων όσο και για λόγους ισότιμης αντιμετώπισης της αγοράς.

Για όσους πιστεύουν ακόμα ότι η συγκεκριμένη επιλογή είναι "μονόδρομος" για κρατικούς οργανισμούς, δείτε τα παρακάτω:

* Η Γαλλική βουλή βάζει Ubuntu Linux
* Xρήση FIREFOX στην Ελλάδα: 27,4%
* Aνοιχτό Λογισμικό σε δημόσια υπηρεσία - Δήμος Ηρακλείου
.

Δευτέρα, 21 Ιανουαρίου 2008

Παγκόσμια ξεφτίλα

Όνειρο ήταν και πέρασε. Δηλώσεις επί δηλώσεων για μαχαίρια, κόκαλα, φώτα που λα λάμψουν και όλη η γνωστή κιτς φρασεολογία. Για όσους δεν το έμαθαν (προφανώς γιατί τώρα ασχολούμαστε με DVD), από τις 17 του μήνα η υπόθεση των υποκλοπών ή αλλιώς Vodafone-Gate βρίσκεται και επίσημα στο "αρχείο" του εισαγγελέα.

Ίσως μερικοί να θέλουν να ξεχαστεί κάπου εκεί μέσα στο "αρχείο", όπως και τόσα άλλα που έχουν γίνει στο παρελθόν στη "μπανανία" της Ευρώπης. Μόνο που αυτή τη φορά τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Όχι μόνο αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο με τις παρακολουθήσεις κινητών τηλεφώνων, αλλά επρόκειτο για τα τηλέφωνα υπουργών, υφυπουργών, επιτελών του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, ακόμη και του ίδιου του πρωθυπουργού. Και σε όλα αυτά, προστέθηκε και μια ανεξιχνίαστη "αυτοκτονία" του μοναδικού ίσως ανθρώπου που μπορούσε να δώσει απαντήσεις.

Όλοι θα θυμούνται την καθ' όλα επίσημη παρουσίαση της υπόθεσης από τρεις υποργούς σε ειδική συνέντευξη τύπου, με πίνακα, γραφήματα, κανονικό πανηγυράκι (μόνο σάμαλι δεν μοιράσανε στους δημοσιογράφους). Στη συνέχεια ανέλαβαν τα κανάλια, οι εφημερίδες, οι δημοσιογράφοι-εκδότες-σχολιαστές, όλοι όσοι μυρίστηκαν όπως πάντα πελάτες και έτρεξαν να απλώσουν τον πάγκο τους και να πουλήσουν ομπρέλες τη στιγμή που αρχίζει η μπόρα.

Έκτοτε άρχισαν τα δύσκολα, δηλαδή ποιος θα αναλάβει να βγάλει το φίδι από την τρύπα. Εκεί υπήρξε επίσης ένας χαμός και ένα ατελείωτο πινγκ-πονγκ της υπόθεσης μεταξύ υπουργών, Υπουργείων, ΕΥΠ, ΑΔΑΕ και εισαγγελέων. Το πραγματικό πρόβλημα φυσικά ήταν ότι κανένας δεν ήθελε να κρατήσει την καυτή πατάτα, η οποία όσο περνούσε ο καιρός τόσο πιο "καυτή" γινόταν.

Όταν τελικά η ΑΔΑΕ "χρεώθηκε" (εν μέρει ηθελημένα) το βαρύ αυτό φορτίο, άρχισαν να βγαίνουν στη φόρα περίεργες λεπτομέρειες για την υπόθεση. Όπως για παράδειγμα ότι η Vodafone απενεργοποίησε το ύποπτο λογισμικό και κατέστρεψε όλα τα αρχεία καταγραφής *πριν* ενημερώσει οποιονδήποτε. Όπως επίσης ότι το λογισμικό αυτό προέρχεται εν μέρει από την "μαμά" Ericsson και βρίσκεται εγκατεστημένο από την αρχή αλλά ανενεργό, αφού χρησιμοποιείται μόνο μετά από εισαγγελική παρέμβαση για παρακολούθηση (είπαμε, αυτά σε άλλες χώρες).

Θα πει κάποιος, που είναι το περίεργο; Αυτά δεν συμβαίνουν πάντα, τώρα θα μάθουμε; Μήπως αποκαλύφθηκε ποτέ ο πραγματικός υπεύθυνος κάποιου μεγάλου σκανδάλου στη χώρα μας; (άντε, ας πούμε ο Κοσκωτάς...) Ναι, έτσι είναι, μόνο που στην περίπτωση αυτή έχουμε τρία "ειδικά" bonus τα οποία μας κολακεύουν ιδιαίτερα σαν χώρα και σαν πολίτες:

1. Δεν βρέθηκε ποτέ ένοχος. Όχι ο πραγματικός, οποιοσδήποτε ένοχος. Η ΑΔΑΕ ανακάλυψε ότι η καταστροφή των στοιχείων εκ μέρους της Vodafone ήταν τόσο "επιμελής" ώστε δεν μπορούσε να αποκαλυφθεί ποτέ η πραγματική έκταση της υπόθεσης. Με πολύ κόπο αποκαλύφθηκε ότι κάποιες από τις εξερχόμενες κλήσεις του συστήματος υποκλοπής κατευθύνονταν στο Langley της Virginia, αλλά τότε έπεσε η πραγματική βουβαμάρα και το "λουκέτο" στην υπόθεση - όλοι ξέρουν ποια (αμερικανική) υπηρεσία εδρεύει εκεί.

2. Η εταιρία που ήταν υπεύθυνη για το απίστευτο αυτό μπάχαλο, η Vodafone, τιμωρήθηκε μόνο με χρηματικό πρόστιμο (μερικές δεκάδες εκατομμύρια ευρώ, ίσως και με ευκολίες πληρωμής) και την ίδια χρονιά τιμήθηκε ως πρώτη στον τομέα εταιρικής ευθύνης.

3. Το κλείσιμο της υπόθεσης κατά αυτό τον τρόπο αποτελεί την πιο επίσημη και αδιάψευστη απόδειξη-ομολογία για ένα κράτος ότι, αν και γνωρίζει την σοβαρότητα του θέματος, αδυνατεί να το φτάσει μέχρι το τέλος. Είτε λόγω πολιτικού τακτ, είτε λόγω τεχνικής-επιστημονικής ανεπάρκειας, το συμπέρασμα είναι ότι δεν μπορεί να επιβάλει τον Νόμο στη συγκεκριμένη περίπτωση και κατά συνέπεια δεν μπορέι να διασφαλίσει ότι κάτι ανάλογο δεν θα επαναληφθεί.

Εχθές άκουσα τον δικηγόρο της κατηγορούμενης στην υπόθεση Ζαχόπουλου να λέει πως, όταν η πελάτισά του πήγε στην εφημερίδα "Το Πρώτο Θέμα" και έδειξε το περιβόητο DVD στον Θέμο Αναστασιάδη, αυτός με κάποιο τρόπο, με κάποιον απροσδιόριστο μηχανισμό (μάλλον μαγικό) κατάφερε να αντιγράψει το DVD καθώς αυτό έπαιζε στον Η/Υ. Δεν ξέρω αν ο εν λόγω δημοσιογράφος-εκδότης-παρουσιαστής-επενδυτής-κτλ έχει γνώσεις embedded software και live video streaming, αλλά αν έχει στην κατοχή του τέτοιο μηχάνημα να μας το πει να πάρουμε και εμείς μερικά.

Λέτε σε 1-2 χρόνια να μπει και αυτή η υπόθεση στο "αρχείο" λόγω "τεχνικής ανεπάρκειας";...
.

Δευτέρα, 7 Ιανουαρίου 2008

"Χρυσό" το νέο web portal του Δήμου Αθηναίων

Επάνω που όλοι μας είχανε πείσει ότι τα λεφτά του Γ' ΚΠΣ από την ΕΕ φτάνουν και περισσεύουν για να κάνουμε τη χώρα μας δεύτερη Silicon Valley, πρόσφατα συνειδητοποίησα ότι ακόμα και όλο το χρυσάφι του κόσμου δεν είναι αρκετό για την "μαύρη τρύπα" της Ευρώπης. Αν ένα web portal, ενός μόνο Δήμου, κοστίζει 1.000.000 ευρώ, τότε το Δ' ΚΠΣ μόλις που φτάνει για κανένα WiFi σε ένα-δύο αεροδρόμια. Και πολύ μας είναι.

Το weblog "PrezaTV" αναφέρθηκε πριν από δύο ημέρες στο συγκεκριμένο θέμα, σημειώνοντας ότι το ακριβές ποσό είναι 942.105 ευρώ και ότι ανάδοχος ήταν η εταιρία Entelia Informatics (το έργο έχει υλοποιηθεί). Επίσης αναφέρεται ότι η συγκεκριμένη εταιρία ήταν ανάδοχος και σε άλλες "ύποπτες" αναθέσεις έργων Δημοσίου, όπως: Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ευβοίας, Αναπτυξιακή Ευβοίας, Αναπτυξιακή Δήμου Κηφισιάς, Αστικό ΚΤΕΛ Ηρακλείου, Αστικό ΚΤΕΛ Βέροιας, Μεσογειακό Γραφείο Πληροφόρησης, Ένωση Ελλήνων Χημικών, Ινστιτούτο Αμυντικών Αναλύσεων, Ελληνική Εταιρεία Υδρογόνου, κ.ά.

Δυστυχώς δεν πρόκειται για υπερβολή ή φήμες. Στο ίδιο το site του Δήμου Αθηναίων αναφέρονται μια σειρά έργων στα πλαίσια της ΚτΠ, με συγχρηματοδότηση κατά 75% ή 80% από το Γ' ΚΠΣ της ΕΕ, μέσα στα οποία είναι και το web portal. Παρεπιπτόντως, το site φαίνεται να είναι βασισμένο στο πασίγνωστο Drupal CMS, τη δεύτερη ίσως ευρύτατα διαδεδομένη πλατφόρμα μετά το Joomla CMS, δηλαδή μια open-source πλατφόρμα χωρίς κόστος αγοράς ή άδειας χρήσης.

Για όσους αμφισβητούν ότι ένα έργο 1 εκατ. ευρώ μπορεί να στηθεί σε open-source δωρεάν πλατφόρμα, μπείτε στην σελίδα του Δήμου και κάντε View -> Page Source, κάπου στην αρχή θα δείτε κάπου τα παρακάτω:

script type="text/javascript" src="/misc/drupal.js"

Παρόλα αυτά, στις σελίδες δεν παρουσιάζεται πουθενά το copyright notice που επιβάλλει το GNU General Public License, βάσει του οποίου διατίθεται το Drupal. Δηλαδή όχι μόνο χρησιμοποίησαν δωρεάν πλατφόρμα την οποία τροποποίησαν και πούλησαν (νόμιμο κατά το GNU/GPL license), αλλά αφαίρεσαν επιμελώς και τα copyright notices από παντού (παραβίαση άδειας χρήσης).

Σε ανακοίνωση που αναρτήθηκε εκ των υστέρων στο site του Δήμου, διεκρινίζεται σε μάλλον απολογητικό τόνο ότι το έργο εγκρίθηκε και υλοποιήθηκε την περίοδο 2003-2006, δηλαδή από την προηγούμενη δημοτική αρχή, και ότι αρχικά βασίστηκε στην εμπορική πλατφόρμα Vignette. Από οτι αναφέρεται παρακάτω, η νέα δημοτική αρχή ανέθεσε στην Δημοτική Επιχείριση Μηχανογράφησης (ΔΑΕΜ) την αναπροσαρμογή και συντήρηση του web portal, με νέο κόστος 45.000 ευρώ για το έτος 2007 και επανέγκριση για άλλα τόσα προσφάτως για το 2008. Η "αναπροσαρμογή" αυτή περιελάμβανε και την μεταφορά στη νέα πλατφόρμα Drupal.

Οι δύο πλατφόρμες δεν έχουν πολύ σημαντικές διαφορές, απλώς το Vignette είναι εμπορική πλατφόρμα, δηλαδή παρέχεται (ίσως) καλύτερο technical support. Παρόλα αυτά, η επιτυχημένη (κατά το Δ.Σ. του Δήμου) συνέχιση του έργου εκ μέρους της ΔΑΕΜ σε Drupal δείχνει ότι η επιλογή του Vignette ήταν μάλλον περιττή. Αυτά με λίγα λόγια σημαίνουν ένα πράγμα: πλήρης αποτυχία του πρώτου έργου, καμία λογοδοσία και υλοποίηση εν συνεχεία ουσιαστικά από την αρχή από την ΔΑΕΜ, με ένα κάπως υψηλό αλλά όχι παράλογο κόστος.

Όπως και να το δει κανείς, όπως και να το αναλύσει, όσο "αναίσθητος" κι αν είναι σχετικά με την κατασπατάληση πόρων από την ΕΕ (θαρρείς και μας τα χαρίζουν), καμία "δημιουργική λογιστική" δεν μπορεί να δικαιολογήσει το ποσό αυτό. Με απλά νούμερα, το συνολικό αυτό ποσό θα ήταν αρκετό να συντηρήσει περίπου 30 συμβασιούχους υπαλλήλους (software developers, administrators) για τα 2 χρόνια που διήρκησε το έργο με έναν αρκετά καλό μισθό της τάξης των 1.200-1.300 ευρώ. Αν πάλι το ποσό αυτό μπορούσε να διατεθεί αποκλειστικά σε αγαθοεργίες, θα ήταν αρκετό για να εξασφαλίσει πλήρες ημερήσιο καθημερινό γεύμα για 2 ολόκληρα χρόνια σε περίπου 90 αστέγους στην Αθήνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι δύο εβδομάδες εορταστικών εκδηλώσεων του Δήμου Αθηναίων κόστισαν συνολικά περίπου 1,2 έως 1,5 εκατομμύρια ευρώ (αναλόγως τι μετράς ως "εορταστικό").

Δεν ξέρω ποια μεγάλα μυαλά σχεδίασαν τον γενικό προϋπολογισμό του έργου στο Δήμο, αλλά προφανώς θεώρησαν ότι καλό είναι να κάνεις ένα έργο με το 20% του κονδυλίου και να "αυτοχρηματοδοτήσεις" άλλα πράγματα με το υπόλοιπο 80% της ΕΕ. Η ουσία είναι ότι το συγκεκριμένο, και πολλά άλλα από την λίστα, φαίνεται να έχουν κοστολογηθεί έως και 50 φορές πάνω από το τυπικό τους κόστος με βάση τα πρότυπα της ελληνικής αγοράς. Φαίνεται πως η Δήμος Αθηναίων μοιράζει εδώ και πολύ καιρό δωράκια δεξιά και αριστερά. Το μόνο που λείπει είναι ο παπούλης με τα κόκκινα και τον μεγάλο σάκο.

Χρόνια πολλά, καλή χρονιά και εις άλλα με υγεία.
.