Δευτέρα, 25 Φεβρουαρίου 2008

Press-GR: Τρίτωσε το κακό

Μετά τη φίμωση του blogme.gr και του γνωστού site από τον γνωστό εκδότη-τηλεπωλητή βιβλίων, έρχεται και η κατραπακιά για το εξαιρετικά δημοφιλές ειδησιογραφικό blog Press-GR. Στην πρώτη περίπτωση, η μήνυση ήταν προς τον διαχειριστή (admin) του site που φιλοξενούσε ένα "συκοφαντικό" blog. Στη δεύτερη, προς τον συγγραφέα και τον διαχειριστή (host) που φιλοξενούσε ένα προσωπικό site. Τώρα, η μήνυση (που δεν έχει κατατεθεί ακόμη) προς τον διαχειριστή του blog επειδή δεν έκανε "επαρκή" έλεγχο (moderation) στα σχόλια των αναγνωστών.

Και καλά, όταν κάποιος γράφει κάτι και το δημοσιεύει εννοείται ότι φέρει την ευθύνη όσων αναφέρει. Αν πει κάτι λάθος, τότε όσοι το διαπιστώσουν δεν θα τον παίρνουν πλέον στα σοβαρά. Αν ηθελημένα πει κάτι συκοφαντικό, αυτός που θίγεται θα του ζητήσει το λόγο (πιθανόν και χρήματα για "ηθικές βλάβες"). Το να φιλοξενεί όμως κάποιος σε δικό του χώρο τα λεγόμενα κάποιου άλλου ή απλά να "επιβλέπει" την λειτουργία ενός τέτοιυ ιστοχώρου, πως ακριβώς τον εμπλέκει με κάποιο πιθανό αδίκημα; Είναι γνωστό ότι οι όλοι πάροχοι σύνδεσης στο Internet (ISPs) είναι υποχρεωμένοι από το Νόμο και από την αδειοδότηση της ΕΕΤΤ να έχουν τα τεχνικά μέσα "επίβλεψης" και καταγραφής των κινήσεων (όχι του περιεχομένου) στο δίκτυό τους, όπως άλλωστε είναι και οι τηλεφωνικές εταιρίες. Η υποχρέωσή τους έγκειται στο ότι πρέπει όταν υπάρχει εισαγγελική παρέμβαση να μπορούν να εντοπίσουν συνδέσεις και χρήστες που πιθανότατα εμπλέκονται σε παράνομη δραστηριότητα (μαύρο χρήμα, παδική πορνογραφία, ηλεκτρονική απάτη).

Τώρα, πως γίνεται αυτή η πολύ σαφής διατύπωση να μετατρέπεται σε εργαλείο για το κυνήγι ανθρώπων στο Internet όταν τα λεγόμενά τους θίγουν κάποιους άλλους, αυτό μάλλον πρέπει να το εξηγήσουν αυτοί που δικαιολογούν τα αντίστοιχα εντάλματα και τις δικαστικές αποφάσεις στη χώρα μας. Πριν από μερικούς μήνες, ο πρώην ραδιοφωνικός παραγωγός και νυν βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Γρηγόρης Ψαριανός κατηγορήθηκε από το ΕΣΡ για εξύβριση και ακατάλληλη γλώσσα, ανακοινώθηκε η ανάκληση της άδειας του σταθμού που δούλευε (Best Radio 92,4), ο ιδιοκτήτης φυσικά είπε ότι δεν ευθύνεται για όσα λέγονται από τους υπαλλήλους της "εταιρίας" του και φυσικά δικαιώθηκε. Ο Γργγόρης Ψαριανός έγινε βουλευτής, σταμάτησε εκ του Νόμου την επαγγελματική του ενασχόληση με το ραδιόφωνο και έκτοτε όλοι κάνουν το σταυρό τους που πέρασε και αυτό και πάει.

Γιατί τα πράγματα με το Internet είναι διαφορετικά; Γιατί εδώ δεν υπάρχει "ιδιοκτήτης" δεν υπάρχει υπαλληλική ή άλλη επαγγελματική σχέση-σύμβαση με κάποιον εκδότη-ιδιοκτήτη του μέσου, άρα δεν υπάρχει νομική δέσμευση του παρόχου του μέσου με αυτόν που διαχειρίζεται το περιεχόμενο. Κάθε ISP λογοδοτεί για τις υπηρεσίες που προσφέρει, όχι για το περιεχόμενο πρόσβασης - για αυτό υπεύθυνος είναι ο ίδιος ο χρήστης. Αν κάνει κάτι παράνομο μέσω του δικτύου, όπως π.χ. να κλέψει ηλεκτρονικά μερικά εκατομμύρια από κάποια τράπεζα ή να χρησιμοποιήσει κλεμμένη πιστωτική κάρτα για αγορές σε κάποιο site, ο ISP είναι υποχρεωμένος να ανοίξει όλα τα αρχεία καταγραφής (logs) στις αρμόδιες αρχές, παρόμοια με ότι ισχύει για το αρχείο τηλεφωνικών συνδιαλέξεων (λίστα κλήσεων, όχι περιεχόμενο), και εκεί τελειώνει η δική του ευθύνη. Γιατί λοιπόν οι διαχειριστές blogs και sites αντιμετωπίζονται διαφορετικά;

Ο λόγος είναι πολύ απλός και ο ίδιος όπως στα περισσότερα πράγματα στη χώρα μας. Δεν έχει σημασία αν υπάρχει Νομοθεσία ή αν στέκει νομικά και ηθικά, σημασία έχει ποιος έχει τον καλύτερο δικηγόρο ώστε να "ερμηνεύσει" την Νομοθεσία με τον κατάλληλο τρόπο. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, κανμία από τις παραπάνω τρεις περιπτώσεις "φιμώσεων" στο ελληνικό Internet δεν θα είχαν φτάσει σε αυτό το σημείο αν υπήρχε η κατάλληλη γνώση και εμπειρία σε αντίστοιχα θέματα (το πολύ πολύ να πλήρωναν κάποιες αποζημιώσεις αν καταδικαζόταν κάποιος για συκοφαντική δυσφήμιση, αλλά όχι να κλείσουν με δικαστική απόφαση).

Τα πράγματα είναι πολύ απλά σε ότι αφορά τη "νομική" ευθύνη στο Internet:

1. Το Internet είναι ένα ελεύθερο μέσο πρόσβασης και επικοινωνίας, καθώς επίσης και ένα μέσο *μαζικής* ενημέρωσης. Δηλαδή είναι ελεύθερο ως προς τη χρήση όπως το τηλέφωνο και μέσο ενημέρωσης λόγω της ταυτόχρονης πρόσβασης του περιεχομένου από πολλούς ταυτόχρονα.

2. Το "μέσο" είναι εντελώς ανεξάρτητο από το "περιεχόμενο". Εφόσον η Πολιτεία κρίνει ότι το "περιεχόμενο" έχει θετικές επιπτώσεις στο κοινωνικό σύνολο, φροντίζει για όσα αφορούν το "μέσο" ώστε οι πολίτες να ωφεληθούν εν δυνάμει από το "περιεχόμενο". Έτσι, η ΕΕΤΤ φροντίζει για τα ταχυδρομεία και τις επικοινωνίες, όχι για το τι αποστέλλεται μέσω των ΕΛΤΑ ή τι λέγεται στις γραμμές του ΟΤΕ και των άλλων εταιριών.

3. Για το "περιεχόμενο" αποκλειστικά υπεύθυνος είναι ο εκάστοτε χρήστης, τόσο ως "δημιουργός" όσο και ως "αναγνώστης". Παράνομο περιεχόμενο ή παράνομες ενέργειες μπορεί να επιβαρύνουν είτε μόνο τον "δημιουργό" είτε τον "αναγνώστη" είτε και τους δύο μαζί. Σε καμία περίπτωση δεν ευθύνεται ο πάροχος του "μέσου" εφόσον αυτές οι ενέργειες δεν αποτελούν αποκλειστικό λόγω ύπαρξης του μέσου.

4. Επειδή ακριβώς ως μέσο το Internet είναι "ελεύθερο", δηλαδή χωρίς δικαίωμα αποκλειστικής χρήσης ή εκμετάλλευσης από κανέναν, υπάρχει πάντα η δυνατότητα ο χρήστης να μην υποχρεώνεται στην δήλωση λεπτομερών προσωπικών τσοιχείων προκειμένου να αποκτήσει πρόσβαση. Αυτό βέβαια δεν ισχύει πάντα, όπως π.χ. στην περίπτωση των αιτήσεων σύνδεσης τους ISPs ή όταν ζητείται ταυτότητα στα Internet cafe, όμως γενικά δεν είναι υποχρεωτικό δια Νόμου (παρά μόνο σε κάποια απολυταρχικά καθεστώτα).

5. Το καθεστώς αυτό της εν δυνάμει "ανωνυμίας" διαχωρίζει πλήρως το πραγματικό άτομο από τον κωδικό πρόσβασης που χρησιμοποιεί στις διάφορες υπηρεσίες στο Internet. Για το λόγο αυτό, άλλωστε, ένα απλό e-mail δεν θεωρείται σήμερα ισοδύναμο με μια τυπωμένη και υπογεγραμμένη αίτηση από το ίδιο άτομο. Παρόλο που υπάρχουν κάποιες αποφάσεις (Πρωτοδικείο Πειραιά) που θεωρεί ως επαρκή την αναγραφή των προσωπικών στοιχείων στο e-mail ως απόδειξη ταυτοποίησης του συγγραφέα, εντούτοις είναι γνωστό ότι από τεχνικής άποψης δεν διασφαλίζεται η παραποίηση ενός τέτοιου μηνύματος εκ των υστέρων.

6. Στην περίπτωση που απαιτείται η σαφής και επαρκής σύνδεση ενός φυσικού προσώπου με έναν ηλεκτρονικό κωδικό, αυτό προϋποθέτει ειδικές τεχνολογίες και πρωτόκολλα ασφαλείας, τόσο για την διασφάλιση του περιεχομένου (κρυπτογράφηση) όσο και για τον έλεγχο πρόσβασης (κλειδί). Πρακτικά, τα παραπάνω εφαρμόζονται σήμερα μόνο προαιρετικά και κατά περίπτωση, κυρίως σε τραπεζικές συναλλαγές και ηλεκτρονικές αγορές μέσω του δικτύου. Εφόσον οι μηχανισμοί αυτοί υπάρχουν και τηρούνται σωστά, μόνο τότε το φυσικό πρόσωπο το οποίο κατέχει κατά τεκμήριο τα αντίστοιχα ηλεκρονικά "κλειδιά" θεωρείται για του Νόμου υπεύθυνο για πιθανή κακή χρήση τους (εγκυρότητα ηλεκτρονικών συναλλαγών).

7. Αν οι παραπάνω ειδικοί μηχανισμοί ασφαλείας δεν υπάρχουν ή δεν εφαρμόζονται έστω και κατά περίπτωση, δηλαδή όταν είναι προαιρετικοί ή μπορούν να παρακαμφθούν, τότε η κυριότητα του "περιεχομένου" σε ότι αφορά το φυσικό πρόσωπο δεν ταυτοποιείται, οπότε νομικά δεν μπορεί να είναι υπεύθυνος για οτιδήποτε κυκλοφορεί με τον αντίστοιχο κωδικό πρόσβασης. Εφόσον εγώ μπορώ να φτιάξω ένα e-mail account και να δηλώσω στο πεδίο "ΟΝΟΜΑ ΧΡΗΣΤΗ" ας πούμε "ΚΥΡΙΟΣ ΤΑΔΕ", χωρίς κανένας να μου ζητήσει πιστοποιημένο αντίγραφο αστυνομικής ταυτότητας ή κάτι ανάλογο, τότε ο πραγματικός "ΚΥΡΙΟΣ ΤΑΔΕ" δεν μπορεί να διωχθεί νομικά αν εγώ μέσω του κωδικού που έφτιαξα χρησιμοποιήσω μια πλαστή πιστωτική κάρτα στο PayPal. Υπόψη ότι η ΕΕΤΤ ακόμα δεν έχει προτείνει επίσημο και νομικά αποδεκτό μηχανισμό ψηφιακών υπογραφών στην Ελλάδα, άρα τυπικά δεν υπάρχει καμία επίσημη και αδιαμφισήτητη κατοχύρωση στη χώρα μας, παρά μόνο μέσω τρίτων, ιδιωτικών εταιριών του εξωτερικού με την κατάλληλη υποδομή και τεχνογνωσία (VeriSign, Thawte, κτλ).

8. Σε ότι αφορά τις ίδιες τις υπηρεσίες του Internet, η "ελευθερία" του μέσου κατοχυρώνεται είτε γενικά από την ελευθερία του λόγου στα Ανθρώπινα Δικαιώματα, είτε μέσω ειδικής εγχώριας και ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Από την άλλη, όποιος εμπλέκεται στην "διαχείριση" και όχι στην "δημιουργία" περιεχομένου, έχει την μοναδική υποχρέωση να συνεργάζεται με της αρχές σε πε΄ριπτωση παράνομων ενεργειών, αλλά όχι απαραίτητα στο "φιλτράρισμα" του ίδιου του περιεχομένου. Αυτό γιατί κάτι τέτοιο θα παραβίαζε τις προσωπικές ελευθερίες του ίδιου του δημιουργού, ειδικά όταν δεν υπάρχει τελεσίδικη απόφαση (δεδομένου ότι ο administrator δεν επιτρέπεται να έχει πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα όπως η ΑΔΑΕ ή να παρεμβαίνει στο περιεχόμενο όπως το ΕΣΡ).

9. Με βάση τα παραπάνω, σε περίπτωση παραβίασης του Νόμου, οι αρχές είναι υποχρεωμένες να εντοπίσουν και να συλλάβουν τον "δημιουργό" και πιθανότατα τον "παραλήπτη" του παράνομου περιεχομένου, με την (υποχρεωτική) συνεργασία του διαχειριστή-παρόχου του "μέσου". Η ιδιότυπη αυτή εξαίρεση του διαχειριστή-παρόχου από την δίωξη ισχύει ιδιαίτερα στο Internet (λόγω των παραπάνω) αλλά όχι αποκλειστικά και μόνο σε αυτό. Το ίδιο ισχύει για τα ΕΛΤΑ και τις τηλεφωνικές εταιρίες, όπου όχι μόνο δεν είναι υποχρεωμένοι ως πάροχοι αλλά δια του Νόμου απαγορεύεται να λάβουν γνώση του περιεχομένου των φακέλων και των συνδιαλέξεων.

10. Κάτι τελευταίο. Είναι κατανοητό τα θέματα των νέων τεχνολογιών και υπηρεσιών, ιδιαίτερα αυτών που αλλάζουν ταχύτατα όπως αυτές των Η/Υ και του Internet, να μην αποτελούν πρώτη προτεραιότητα για όσους νομοθετούν, δικάζουν, εκτελούν ως μέλη της Πολιτείας. Είναι επίσης κατανοητό να έχουν δυσκολίες στην κατανόηση κάποιων πραγμάτων λόγω έλλειψης εμπειρίας και τεχνογνωσίας. Είναι όμως ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟ να μην μπαίνουν στον κόπο να ζητούν τη γνώμη ειδικών πριν νομοθετήσουν, δικάσουν, εκτελέσουν ως μέλη της Πολιτείας, όπως επίσης είναι ΕΞΟΡΓΙΣΤΙΚΟ να μην μαθαίνουν από τα λάθη τους.

Θα μπορούσα στα παραπάνω να παραθέσω αντίστοιχες παραπομπές σε νόμους, αποφάσεις, γνωμοδοτήσεις. Δεν το έκανα γιατί σημασία έχει η ουσία και η λογική του πράγματος, όχι η τυπική νομική κατοχύρωση, την οποία μπορεί εύκολα να παράσχει ένας έμπειρος δικηγόρος με γνώση του συγκεκριμένου τομέα. Ας ελπίσουμε ότι η πρόσφατη περίπτωση με το blog Press-GR να είναι η τρίτη και φαρμακερή. Διαφορετικά το ελληνικό Internet θα "κινεζοποιηθεί" και η κατά τα άλλα καλπάζουσα ευρυζωνικότητα θα πλουτίζει μόνο τις τσέπες των ISPs και όχι τα μυαλά μερικών τεχνοφοβικών καιροσκόπων.
.

Δεν υπάρχουν σχόλια: