Κυριακή, 23 Μαρτίου 2008

Blogs και «πολιτικός ανταρτοπόλεμος»

Τώρα που καταλάγιασε κάπως ο θόρυβος με τα blogs και όλα τα σχετικά, πολλοί είδαν το διήμερο της απεργίας των δημοσιογράφων ως πραγματικό δώρο. Δεν είναι και τόσο ευχάριστο να αναγκάζεται ο τηλεθεατής να ψαρεύει καμιά χρήσιμη πληροφορία, με πολύ κόπο και ακόμα πιο πολύ υπομονή, ανάμεσα σε 4-5 «έγκριτους» δημοσιογράφους που σκούζουν και αλαλάζουν σαν Απάτσι που κάνουν επίθεση. Εντάξει, τα blogs δεν προσφέρονται για τόσο «ζωντανό» θέαμα, αλλά σίγουρα είναι καλύτερος τρόπος πληροφόρησης από το μακελειό της ελληνικής τηλεόρασης.

Όπως και πολλές ακόμη υπηρεσίες του «κοινωνικού διαδικτύου» (social web), τα blogs αποτελούν μέρος αυτού που σήμερα είναι γνωστό ως Web 2.0 και υποτίθεται πως έρχεται να αναβαθμίσει την όψη, την λειτουργία και κυρίως την χρησιμότητα του σημερινού Web. Δεν είναι απλά μια συλλογή από sites εταιριών και οργανισμών, μερικά chat rooms και on-line web mail. Είναι ένας «κοινωνικός ιστός» που ενώνει ανθρώπους με κοινά ενδιαφέροντα και ανάγκες, οπουδήποτε στον κόσμο και με οποιοδήποτε μέσο (όχι μόνο Η/Υ αλλά και κινητά τηλέφωνα, PDAs, κτλ).

Τα blogs εμφανίστηκαν για να καλύψουν κυρίως το κενό της ελεύθερης προσωπικής έκφρασης, κάτι σαν προσωπικό ημερολόγιο δημοσιευμένο στο δίκτυο (BLOG = weB + LOGbook), αλλά σιγά-σιγά έγινε πραγματικό μέσο ενημέρωσης και καταγραφής γεγονότων, ειδικά μετά τους πολέμους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, τις ανταποκρίσεις εθελοντών σε ανθρωπιστικές αποστολές, την δημοσιοποίηση ειδήσεων από χώρες με απολυταρχικά καθεστώτα. Δεν είναι τυχαίο που στην τελευταία περίπτωση χαρακτηρίζονται ως μέσα «soft guerilla warfare», δηλαδή ήπιου ανταρτοπόλεμου εναντίον των καθεστώτων αυτών: δεν έχουν συγκεκριμένη κεντρική διοίκηση ή αρχηγό, εμπεριέχουν το στοιχείο του αιφνιδιασμού και είναι «πόλεμος φθοράς». Αν υπάρχει κάτι που φοβάται κάθε απολυταρχικό καθεστώς στον πλανήτη, αυτό σίγουρα είναι οι πληροφορημένοι πολίτες του.

Τι σχέση έχει ο πόλεμος με τα blogs; Μάλλον καμία, εκτός αν αυτός που το γράφει είναι σε κάποιο υπόγειο ενώ από πάνω του σκάνε όλμοι, κάτι όχι και τόσο ασυνήθιστο σήμερα που τα blogs έχουν γίνει της μόδας ακόμη και στους παραδοσιακούς πολεμικούς ανταποκριτές. Τι σχέση έχουν τα blogs με την Ελλάδα; Ελάχιστη, αν σκεφτεί κανείς ότι σήμερα αντιστοιχεί παγκοσμίως ένα blog ανά μερικές δεκάδες χρήστες του Internet, ενώ στη χώρα μας τα καταχωρημένα ελληνικά blogs είναι μόλις μερικές δεκάδες χιλιάδες (αναλογία πολύ πάνω του 1 προς 300 ή προς 500 στον ελληνικό πληθυσμό). Τι σχέση έχουν τα blogs με τους έλληνες δημοσιογράφους; ΣΙΓΟΥΡΑ καμία, αν λάβει κανείς υπόψη του τη φασαρία που έγινε για το τίποτα όταν κάποιοι πήραν ανάποδες από τα γραφόμενα στο Press-GR.

Άκουσα εκείνες τις μέρες, που το θέμα ήταν ακόμη «καυτό» και πούλαγε στα κανάλια, ότι λέει η ανωνυμία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για την συκοφαντία. Φαίνεται ξεχνάνε ότι πολλά από τα σχόλια των κατά τα άλλα έγκριτων δημοσιογράφων στις εφημερίδες του εργάζονται είναι ανώνυμα, ακριβώς για να μην πάρουν την ευθύνη όσων λένε. Επίσης ξεχνάνε ότι το όνομα είναι προσωπικό δεδομένο και η ανωνυμία είναι αγαθό που προστατεύεται από τα ανθρώπινα δικαιώματα, ειδικά όταν η δημοσιοποίηση του ονόματος μπορεί να αποβεί εις βάρος του προσώπου που γράφει το άρθρο (μήνυση, σύλληψη, φυλάκιση, ακόμη και εκτέλεση). Τέλος, ξεχνάνε ότι η εγκυρότητα της είδησης δεν βασίζεται στο όνομα του συγγραφέα, αλλά στα στοιχεία που παραθέτει για να στοιχειοθετήσει τα γραφόμενά του. Η ανωνυμία είναι βασικό συστατικό της Δημοκρατίας και της ελεύθερης έκφρασης γιατί εξασφαλίζει αυτή ακριβώς την «αμεροληψία» από την πλευρά του αναγνώστη και τον αναγκάζει να αξιολογήσει την είδηση με βάση το ίδιο το περιεχόμενο, αντί για την «βαρύτητα» του συγγραφέα.

Όμως, η σύγκριση των blogs και των bloggers με τους δημοσιογράφους είναι από τη βάση της λάθος. Το blogging ΔΕΝ είναι δημοσιογραφία, είναι δημόσια έκφραση απόψεων και γεγονότων μέσα από την προσωπική ματιά του καθενός. Άλλωστε, στην Ελλάδα ο όρος «δημοσιογράφος» τυπικά αναφέρεται σε όσους είναι εγγεγραμμένα μέλη της ΕΣΗΕΑ, όπου σύμφωνα με το καταστατικό δικαίωμα εγγραφής έχουν όσοι εργάζονται με υπαλληλική (μόνιμη) σχέση ως συντάκτες σε κάποιο ΜΜΕ. Υποτίθεται πως ο επαγγελματίας δημοσιογράφος έχει μάθει να εκτελεί του «λειτούργημα» της τέταρτης εξουσίας της Δημοκρατίας, διασταυρώνοντας τα πάντα, δρώντας λίγο σαν ντετέκτιβ και λίγο σαν συγγραφέας διηγημάτων, για την ύστατη αξία της πληροφόρησης του πολίτη. Βέβαια, δεν υπάρχει αντίστοιχο πτυχίο, σχολή, Πανεπιστήμιο, κάτι, από το οποίο πρέπει να έχει περάσει υποχρεωτικά πριν δουλέψει ως δημοσιογράφος. Ούτε φυσικά η ΕΣΗΕΑ μοιράζει άδειες ασκήσεως επαγγέλματος. Θα μπορούσε, λοιπόν, να ρωτήσει κανείς πως γίνεται να είναι «δημοσιογράφοι» όσοι εμφανίζονται σε μεσημεριανές εκπομπές «ποικίλης ύλης» ή όσοι απλά εκφωνούν ειδήσεις στα δελτία των καναλιών. Πάντως όλες οι κουτσομπόλες της μεσημεριανής ζώνης ήταν πιστές στο καθήκον και βγήκαν στον αέρα κανονικά παρά την απεργία. Μάλλον το πήραν απόφαση ότι δεν λένε ειδήσεις αλλά αρλούμπες για να περνάει η ώρα (και να πληρώνονται).

Η κύρια, όμως, διαφορά των «παραδοσιακών» ΜΜΕ με τα blogs είναι ότι στην περίπτωση των blogs, όπως και σε όλες σχεδόν τις υπηρεσίες «κοινωνικού δικτύου» στο Web 2.0, το περιεχόμενο αξιολογείται από τους ίδιους τους αναγνώστες. Η αξιολόγηση γίνεται είτε με βαθμολογία είτε μέσω σχολίων, θετικών ή αρνητικών, τα οποία είναι επίσης δημοσιευμένα μαζί με το αρχικό άρθρο. Έτσι, η αξιοπιστία μιας είδησης βασίζεται από τα αντίστοιχα συνοδευτικά σχόλια των άλλων αναγνωστών, έτσι ώστε κάποιος μπορεί να δει κατά πόσο όσα γράφονται εκεί στέκουν ή όχι. Το πρόβλημα είναι πως σε αυτή την περίπτωση ο αναγνώστης είναι αναγκασμένος να κάνει κάτι πολύ δύσκολο στις μέρες μας, δηλαδή να –διαβάσει– πραγματικά το άρθρο και να –σκεφτεί– πριν αποφασίσει αν συμφωνεί ή όχι με το περιεχόμενό του. Αν μάλιστα το άρθρο δεν έχει δίπλα σε διαφήμιση το αυτοκίνητο ή τη γυναίκα των ονείρων του σε τεράστια εικόνα, όπως σε όλα τα «παραδοσιακά» ΜΜΕ, μάλλον θα γυρίσει σελίδα. Την εποχή που τηλεθεατές όπως αυτοί του αμερικανικού Fox News συνεχίζουν να «ενημερώνονται» από το ίδιο κανάλι, όταν ο κεντρικός παρουσιαστής των ειδήσεων Πατ Ρόμπερτσον έφτασε να εκφράσει ανοικτά την άποψη ότι είναι πιο «οικονομικό» να δολοφονήσει η CIA τον «κόκκινο» πρόεδρο Τσάβεζ της Βενεζουέλας παρά έναν χρονοβόρο πόλεμο τύπου Ιράκ, είναι αστείο που τα blogs αναφέρονται ως «ανεύθυνα» ή «συκοφαντικά» από τα ίδια ΜΜΕ.

Ένα άλλο ανέκδοτο που άκουσα τις ημέρες εκείνες του μεγάλου πανικού με τα blogs και τους bloggers (ειδική φυλή, όπως λέμε παπαγάλος Μαρόκου ή χαλβάς Φαρσάλων) ήταν ότι τα ανώνυμα posts και comments είναι ηθικώς πολύ πιο κολάσιμα από τις κατά καιρούς ανώνυμες διαρροές απόρρητων εγγράφων από τις πιο ευαίσθητες κρατικές υπηρεσίες ή από την «προληπτική» χρήση κρυφών καμερών (από δημοσιογράφους και όχι μόνο) για καταγραφή παρανομιών. Δηλαδή είναι χειρότερο να βρίσει κανείς τον κύριο τάδε μέσω ενός blog επειδή δεν γουστάρει τη φάτσα του, αλλά δεν έγινε και τίποτα αν ένα άκρως απόρρητο έγγραφο ή μια δικογραφία έχει βρεθεί στα χέρια ενός δημοσιογράφου. Η έννοια του deep throat («βαθύ λαρύγγι») σε κάποια πολύ σοβαρή υπόθεση και η συγκάλυψη του πραγματικού ονόματος του πληροφοριοδότη έχει νόημα μόνο όταν προστατεύεται (κατά σειρά) το δημόσιο συμφέρον και το ίδιο το άτομο. Η δημοσιοποίηση υλικού που λήφθηκε με παράνομο τρόπο αλλά για το δημόσιο συμφέρον και για την αποκάλυψη παράνομων πράξεων δικαιολογεί την επίκληση του περιβόητου «δημοσιογραφικού απορρήτου», αλλά μέχρι εκεί. Οτιδήποτε άλλο δεν συνάδει με το Σύνταγμα ή με τα ατομικά δικαιώματα αυτών που εμπλέκονται στο υλικό αυτό αποτελεί αδίκημα και ο δημοσιογράφος δεν έχει καμία ασυλία στην περίπτωση αυτή.

Να θυμίσω ότι το 1991 στην κρίση στα Ίμια, ο εμπειρότατος και πολυγραφότατος και παν-γνώστης αναλυτής επί αμυντικών θεμάτων κ. Βερύκιος, είχε βρεθεί με κάμερα στον ναύσταθμο Σαλαμίνας να μεταδίδει ζωντανά και σε κοντινό πλάνο (με τους αναγνωριστικούς κωδικούς τους στο πλάι, πριν καλυφθούν όπως γίνεται στις πολεμικές επιχειρήσεις) να αποπλέουν υποβρύχια και φρεγάτες του ΠΝ προς το ανατολικό Αιγαίο, ίσως και για πόλεμο. Ξεχνώντας το ποιος και γιατί του έδωσε την άδεια να μπει στο συγκεκριμένο χώρο με κάμερα σε περίοδο πολεμικής ετοιμότητας, κανονικά θα έπρεπε να πάει κάποιος ναύτης και να τον πετάξει στη θάλασσα μαζί με το μικρόφωνο, προστατεύοντας έτσι τα πληρώματα των πλοίων και τα μέσα του ΠΝ αν χρειαζόταν να πολεμήσουν. Παρόλα αυτά, ποτέ δεν του έγινε επίσημη επίπληξη από την ΕΣΗΕΑ και σήμερα εξακολουθεί να εργάζεται στον ίδιο τηλεοπτικό σταθμό (Alpha), όπως και τότε.

Πριν μερικές εβδομάδες, ακριβώς πριν ξεφουσκώσει το θέμα με τα blogs, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ανακοίνωνε ότι πρόκειται να θεσπιστεί νέο νομοθετικό πλαίσιο για το Internet και τα σχετικά. Πολλοί τρομοκρατήθηκαν, άλλοι έτριβαν τα χέρια τους συνωμοτικά, άλλοι απλά γέλασαν αδιάφορα. Η οδηγία της ΕΕ στην οποία αναφερόταν και που υποτίθεται ότι θα ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία ονομάζεται «Internet Attacks», αναφέρεται σε ηλεκτρονικές επιθέσεις στις υποδομές και σε υποδομές της χώρας, και φυσικά δεν έχει καμία σχέση με λογοκρισία, blogs, κτλ. Επίσης, η Υπηρεσία Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, ο μοναδικός κρατικός φορέας με κάποια τεχνογνωσία στο χώρο (μόλις μερικές δεκάδες άτομα, με ειδίκευση κυρίως σε τραπεζικά και εγκλήματα παιδοφιλίας), πρόκειται να καταργηθεί και οι αρμοδιότητές της θα μεταφερθούν, βάσει του νέου σχετικού νόμου, στην ΕΥΠ. Το πρόβλημα δεν είναι οι όποιες προκαταλήψεις απέναντι στη συγκεκριμένη Υπηρεσία και το παρελθόν της, αλλά κυρίως στο ότι αν δεν διατηρηθεί το ήδη υπάρχον προσωπικό με την τεχνογνωσία που διαθέτει ξεκινά πάλι από το απόλυτο μηδέν. Να σημειωθεί ότι σήμερα οι μοναδικές «ηλεκτρονικές» υπηρεσίες της ΕΥΠ έχουν να κάνουν με την διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών, δηλαδή κρυπτασφάλεια και πιστοποίηση στις συσκευές επικοινωνιών που χρησιμοποιεί ο στρατός, με το πολύ πρόσφατο και πολύ κακό προηγούμενο των τηλεφωνικών υποκλοπών ανώτατων στελεχών της κυβέρνησης, το οποίο ως γνωστό δεν μπόρεσε να αποτρέψει ούτε να βρει τον ένοχο.

Πριν μερικά χρόνια υπήρχε στην ET3 μια εκπομπή αμιγώς «παρα-δημοσιογραφική» με τίτλο «NewsGroup3». Το διαρκές και επίμονο ερώτημα της εκπομπής ανάμεσα στα σχόλια και την ανασκόπηση της εβδομάδας μέσα από τα ΜΜΕ ήταν απλό: «Τι είναι είδηση;». Ακριβώς πριν από τους τίτλους τέλους, με μουσική υπόκρουση «Inertia Creeps» (μετάφραση: η αδράνεια έρπει, πλησιάζει αθόρυβα) από τους Massive Attack, οι συντελεστές στέκονταν για λίγο σε ένα τοίχο από τηλεοράσεις που έπαιζαν και ο καθένας έκλεινε από μία πριν φύγει. Η εκπομπή έπαιξε για δύο (νομίζω) σεζόν και μετά κόπηκε μαχαίρι. Αν υπήρχε σήμερα δεν θα έβγαζε ούτε μία σεζόν, αλλά σίγουρα θα είχε το δικό της blog και θα έβγαινε «στον αέρα» μόνο μέσω Internet.
.

Δεν υπάρχουν σχόλια: