Κυριακή, 29 Ιουνίου 2008

Δυο λόγια για το "Θεόφιλος" και τους άλλους ελληνικούς Τιτανικούς

Εν μέσω του τελικού του Euro και μιας καταδίωξης αστυνομικού που θυμίζει Μπένι Χιλ του '80, οι Έλληνες μαθαίνουν ότι μόλις γλιτώσαμε άλλο ένα "Express Samina" ή ένα ακόμα "Sea Diamond". Μα καλά, πόλεμο έχουμε και στουκάρουν έτσι τα πλοία στο Αιγαίο;

Εχθές, μια τυπική διαδρομή του πλοίου "Θεόφιλος" από τη Μυτιλήνη στη Χίο κόντεψε να μετατραπεί σε μια ακόμη ναυτική τραγωδία. Τα ΜΜΕ έσπευσαν να δείξουν τον πανικό και τη γκρίνια (δικαιολογημένη) των επιβατών, θαλασσόλυκοι καπεταναίοι βγήκαν στα παράθυρα να μας δώσουν τα φώτα τους, μέχρι και ο Τέρενς Κουίκ βγήκε για να υπερασπιστεί τον πλοίαρχο του πλοίου γιατί όπως είπε "έχει φάει το Καρπάθιο με το κουτάλι" (ο πλοίαρχος, όχι ο Τέρενς...).

Για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον έχουν γραφτεί άπειρα άρθρα, ειδικά μετά τη βύθιση του "Eurobulker Χ" το 2000 έξω από το Λευκαντί της Εύβοιας και φυσικά την πλήρη αδιαφορία της πλοιοκτήτριας εταιρίας του "Sea Diamond" που παραμένει στο βυθό της Σαντορίνης. Αλλά αυτό είναι το λιγότερο. Αυτό που κυρίως έχει σημασία είναι οι ανθρώπινες ζωές.

Κάθε τόσο ακούμε για πλοία που ταξιδεύουν χωρίς πιστοποιητικά, χωρίς τους απαιτούμενους κανόνες ασφάλειας ως προς τους επιβάτες που μεταφέρουν, ακόμα και για τις τιμές στα κυλικεία. Δεν έχω δει όμως κανέναν επιβάτη να ανησυχεί σοβαρά κάθε φορά που βλέπει τα σχοινιά και το βίτζι της βάρκας στο κατάστρωμα να είναι κολλημένο κάτω από παχιές στρώσεις μπογιάς ή όταν παρκάρει το αυτοκίνητο στο γκαράζ του πλοίου και κανείς δεν έρχεται να το ασφαλίσει κάτω στα ειδικά στηρίγματα παρά τα 7 ή 8 μποφόρ. Σημασία δεν έχουν τα χαρτιά και οι σφραγίδες, αλλά η αίσθηση υπευθυνότητας από αυτούς που είναι επιφορτισμένοι για την ασφάλεια εκατοντάδων, μερικές φορές χιλιάδων, επιβατών κατά τη διάρκεια που βρίσκονται στο πλοίο τους.

Σε μια μελέτη του ΕΜΠ με τίτλο "Ο ανθρώπινος παράγοντας ως παράμετρος των ναυτικών ατυχημάτων" (Χ.Ν. Ψαραύτης, Π. Καρύδης, Ν. Δεσύπρης, Γ. Παναγάκος, Ν.Π. Βεντίκος), αναφέρει ότι αβλεψίες ή παραβάσεις κανόνων είναι από τα πιο σημαντικά και συνηθέστερα αίτια των σοβαρών ατυχημάτων (συγκρούσεων, προσαράξεων, βυθίσεων, πυρκαγιών). Αν σε αυτό προσθέσουμε και την πλήρη αδιαφορία αρκετών ακτοπλοϊκών εταιριών για οτιδήποτε πέρα από τις απολύτως υποχρεωτικές διατάξεις των κανονισμών, δεν πρέπει να προκαλεί κατάπληξη ότι ο ρυθμός εμφάνισης σοβαρών ατυχημάτων στο Αιγαίο (κυρίως), στο Ιόνιο, ακόμα και μέσα στο Σαρωνικό, αυξάνεται συνεχώς τα τελευταία 30 χρόνια: από μία βύθιση επιβατηγού κάθε 6-7 χρόνια, μετά το Express Samina έχουμε πλέον ένα παρόμοιο ατύχημα κάθε 2 χρόνια ή λιγότερο.

Υπάρχουν δύο περίοδοι στην καριέρα ενός κυβερνήτη (πλοίου, αεροπλάνου, οχήματος) που θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνες για πρόκληση ατυχήματος λόγω λάθους: τα πρώτα 1-3 και τα τελευταία 1-3 χρόνια. Η πρώτη είναι η απειρία του πρωτάρη, ενώ η δεύτερη η υπερβολική αυτοπεποίθηση που προκαλεί ασυναίσθητα η πολυετής εμπειρία. Μάλιστα πολλοί θεωρούν τη δεύτερη ως πιο επικίνδυνη, μια και ο άπειρος κυβερνήτης γνωρίζει την αδυναμία του αυτή και την αντισταθμίζει με πρόσθετη προσοχή και αυτοσυγκέντρωση στη δουλειά του. Αντίθετα, ο πολύπειρος κυβερνήτης αρχίζει να βασίζεται όλο περισσότερο στη διαίσθηση παρά στην αυστηρή τήρηση των κανονισμών, γιατί πιστεύει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει κάθε έκτακτη κατάσταση με επιτυχία.

Όμως ο πρώτος κανόνας της που μαθαίνει ένας καπετάνιος είναι ότι η θάλασσα είναι απρόβλεπτη και αμείλικτη. Δεν έχει σημασία η εμπειρία αυτού που θα κάνει το λάθος, σημασία έχει το ίδιο το λάθος. Αν συμβεί σε λάθος σημείο ή σε λάθος στιγμή, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Μια λάθος εκτίμηση μέσα στο λιμάνι θα ρίξει το πλοίο πάνω στο μώλο ή πάνω σε άλλο πλοίο, αν συμβεί κοντά στην ακτή ίσως ρίξει το πλοίο σε ξέρα. Ένα μικρό λάθος του καπετάνιου ή μηχανική βλάβη σε άσχημο καιρό ίσως αποδειχθεί το ίδιο σοβαρό, όπως για παράδειγμα η μη ασφάλιση των οχημάτων και η πιθανότητα καταστροφικής μετατόπισης φορτίου στο γκαράζ σε πολύ ταραγμένη θάλασσα.

Ένας επίσης εξαιρετικά σημαντικός παράγοντας που αυξάνει την πιθανότητα ατυχήματος στη θάλασσα είναι το ότι δεν υπάρχουν σταθερές και υποχρεωτικές διαδρομές για τα πλοία, όπως αντίστοιχα οι "αεροδιάδρομοι" και η στενή παρακολούθηση και καθοδήγηση από τους πύργους ελέγχου των αεροδρομίων. Στη θάλασσα, οι μεταφορές ξεκίνησαν πολλές χιλιάδες χρόνια πριν τα αεροπορικά ταξίδια, επομένως έχει διατηρηθεί ένα πολύ πιο "ελεύθερο" καθεστώς - μέσα στο πλοίο, ο καπετάνιος είναι ο Νόμος. Επιπλέον, οι ταχύτητες των πιο γρήγορων πλοίων είναι μόλις μερικές δεκάδες κόμβοι, δηλαδή δέκα φορές πιο αργές από τις επιβατικές αερομεταφορές. Αυτό σημαίνει ότι, σε ιδανικές συνθήκες, υπάρχει δεκαπλάσιος χρόνος διαπίστωσης μιας επικίνδυνης κατάστασης και ανάλογης αντίδρασης. Ακόμα και ένα ταχύπλοο που κατευθύνεται καταπάνω σε έναν κολυμβητή με πλήρη ταχύτητα (30-40 κόμβους) έχει αρκετά δευτερόλεπτα να τον δει και να αλλάξει πορεία, ενώ ο ίδιος ο κολυμβητής έχει ήδη δει ή ακούσει (μέσα στο νερό) το ταχύπλοο αρκετά λεπτά νωρίτερα.

Η μη ύπαρξη συγκεκριμένων θαλάσσιων "διαδρόμων" έχει ως συνέπεια την απουσία υποχρεωτικής πλεύσης μέσα σε συγκεκριμένες περιοχές. η "ρότα" των πλοίων είναι η συνηθέστερη διαδρομή, αυτή που ακολουθούν τα πλοία της γραμμής και που γνωρίζουν οι ντόπιοι του κάθε νησιού, έτσι ξέρουν που δεν πρέπει να αγκυροβολούν τα καΐκια στα ανοικτά και που δεν πρέπει να βουτάνε οι ψαροτουφεκάδες. Αλλά αυτά δεν τα γνωρίζουν οι τουρίστες ή όσοι είναι περαστικοί από ένα μέρος. Αν στη θέση της ξέρας στις Οινούσες βρισκόταν ένα φουσκωτό με δύτες (νόμιμοι ή παράνομοι, δεν έχει σημασία), σήμερα μάλλον θα μιλάγαμε για εξαφάνιση μερικών ατόμων και τίποτα άλλο. Ένα σκαφάκι 4-5 μέτρων χωρίς φώτα είναι αδύνατο να γίνει αντιληπτό, ακόμα και σε περίπτωση σύγκρουσης, από ένα πλοίο τόσο μεγάλο όσο τα σημερινά επιβατηγά (άνω των 100 μέτρων). Δεδομένου ότι δεν υπάρχει στενή παρακολούθηση της κυκλοφορίας από το ΓΕΝ (μόνο πληροφοριακά, όχι καθοδήγηση-συντονισμό της κίνησης), παρόμοιες καταστάσεις είναι αδύνατο να αποφευχθούν όταν δεν τηρούνται χωρίς παρέκκλιση συγκεκριμένοι κανόνες ασφαλείας.

Τα παραπάνω "μειονεκτήματα" των ανθρώπινων αισθήσεων και διαδικασιών έρχεται να αντιμετωπίσει η τεχνολογία. Σήμερα όλα τα μεγάλα επιβατηγά πλοία είναι εξοπλισμένα με μια σειρά ηλεκτρονικών "ματιών" που προσφέρουν πλήρη εικόνα για το τι υπάρχει από κάτω (σόναρ), γύρω (ραντάρ) και επάνω (καιρός) από το πλοίο. Επιπλέον, τα συστήματα ναυσιπλοΐας μέσω GPS και δορυφορικών χαρτών επιτρέπουν στον κυβερνήτη του πλοίου, όχι μόνο να γνωρίζει τη θέση του με ακρίβεια μόλις μερικών μέτρων, αλλά να προγραμματίσει τη διαδρομή που θέλει και να αφήσει τον αυτόματο πιλότο να καθοδηγήσει το πλοίο μέχρι το επόμενο λιμάνι - άλλωστε στη θάλασσα έχουμε κίνηση σε επίπεδο (μόνο δύο διαστάσεις) και σε πολύ μικρότερες ταχύτητες από ότι στα αεροπλάνα, όπου ο αυτόματος πιλότος θεωρείται τυπικός εξοπλισμός εδώ και δεκαετίες.

Εκτός από την υπερβολική εμπιστοσύνη στην εμπειρία του κυβερνήτη, ένας εξίσου εξαιρετικά επικίνδυνος παράγοντας είναι η υπερβολική εμπιστοσύνη στην τεχνολογία. Κανένας αυτόματος πιλότος σε πλοίο δεν μπορεί να αποφύγει το φουσκωτό με τους δύτες αν δεν το έχει "δει" μέσα από ραντάρ, ούτε να αποφύγει μια καταιγίδα αν το πλοίο βρίσκεται ήδη μέσα σε αυτή. Η δυνατότητα αντιμετώπισης "ειδικών" καταστάσεων είναι και ο λόγος που ο ανθρώπινος παράγοντας είναι (ακόμα) απαραίτητος, παρά τα προβλήματα, των πανάκριβων και αξιοθαύμαστων αυτών μηχανών.

Αλλά υπάρχει και ένας τρίτος παράγοντας που ίσως σχετίζεται με τα τελευταία τρία σημαντικά ναυτικά ατυχήματα στο Αιγαίο ("Express Samina", "Sea Diamond", "Θεόφιλος"). Ένα πολύ απλό πείραμα μπορεί να δώσει στον καθένα να καταλάβει τι ακριβώς συμβαίνει. Μια μέρα μεσημέρι, πάρτε ένα βαρέλι ή ένα μεγάλο κάδο απορριμάτων και σταθείτε περίπου δέκα μέτρα μακριά. Αρχίστε να ρίχνετε πετραδάκια από αυτή την απόσταση, μετρώντας πόσα πέφτουν μέσα και πόσα πέφτουν πιο κοντά ή πιο μακριά από τον κάδο. Επαναλάβετε το ίδιο ακριβώς πείραμα ένα απόγευμα, με σύννεφα στον ουρανό, όχι για λόγους φωτισμού αλλά όταν ξέρετε ότι σε λίγες ώρες ίσως βρέξει. Θα διαπιστώσετε ότι τώρα, οι πέτρες που δεν πέφτουν μέσα στον κάδο προσγειώνονται περισσότερες φορές κοντύτερα παρά μακρύτερα από τον κάδο, δηλαδή σαν να τις πετάτε με περισσότερη δύναμη από ότι χρειάζεται. Τι συμβαίνει;

Λόγω της αλληλεπίδρασης τους φωτός με την ατμόσφαιρα και των ατελειών της ανθρώπινης όρασης, η μείωση της βαρομετρικής πίεσης (όπως πριν την κακοκαιρία ή τη νύχτα) προκαλεί την ψευδαίσθηση ότι τα αντικείμενα βρίσκονται ελαφρώς μακρύτερα από ότι είναι στην πραγματικότητα. Αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλος "σημαδεύει" περίπου μισό μέτρο μακρύτερα από το σημείο που βρίσκεται στην πραγματικότητα ο κάδος, με αποτέλεσμα η πέτρα να περάσει από πάνω και να προσγειωθεί πίσω του. Δεν έχει σχέση με το αν κάποιος έχει μυωπία ή αστιγματισμό ή κάτι τέτοιο, απλά είναι ένα από τα πράγματα στα οποία το ανθρώπινο μάτι δίνει λάθος "δεδομένα" στο "σύστημα στόχευσης" (εγκέφαλος).

Πως συνδέεται αυτό με τα τρία ατυχήματα; Και τα τρία συνέβησαν με σύγκρουση των πλοίων "ξυστά" σε κάποια γνωστή ξέρα, δηλαδή θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί "παρά τρίχα". Επίσης, τουλάχιστον δύο από αυτά έγιναν αργά το απόγευμα ή βράδυ, σε ημέρα που προηγούνταν από μια επιδείνωση του καιρού. Φυσικά, κανένας δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι ένας έμπειρος κυβερνήτης δεν έχει μάθει να συνυπολογίζει όλους αυτούς του παράγοντες, περνώντας για παράδειγμα πιο μακριά από την ελάχιστη απόσταση ασφαλείας από ένα βράχο, αν αισθάνεται ότι δεν έχει ιδανικές συνθήκες όρασης.

Το παραπάνω παράδειγμα δείχνει για μια ακόμα φορά το πόσο δύσκολο είναι να μοιραστεί με το βέλτιστο δυνατό τρόπο η εμπιστοσύνη μεταξύ του ανθρώπινου παράγοντα και των τεχνολογικών αυτοματισμών. Ας ελπίσουμε ότι τουλάχιστον κάποια στιγμή όλοι θα συνειδητοποιήσουν πόσο σημαντική και υπεύθυνη είναι η δουλειά που κάνουν, ώστε να μην θεωρείται αισχροκέρδεια η αυξημένη τιμή των ακτοπλοϊκών εισιτηρίων και επίτευγμα το να φτάνει κάποιο πλοίο στην ώρα του χωρίς πρόβλημα στον προορισμό του.
.

Πέμπτη, 26 Ιουνίου 2008

Νέα διαφήμιση από Υπουργεία για την πώληση του ΟΤΕ

Τελικά η τακτική της κρατικής διαφήμισης για την προώθηση του κυβερνητικού έργου φαίνεται πως είναι η νέα τακτική του ελληνικού πολιτικού εξευτελισμού. Την περασμένη εβδομάδα κυκλοφόρησε στο Athens Voice (5-11 Ιουνίου) η διαφήμιση του Υπουργείου Οικονομίας για το "σπρώξιμο" της πώλησης του ΟΤΕ.


Μετά το ΥΠΕΧΩΔΕ για τη νούλα με την έξωση από το Κιότο και το Υπουργείο Ανάπτυξης για την άλλη νούλα με το ηλιέλαιο, τώρα παίρνει σειρά το Υπουργείο Οικονομίας & Οικονομικών και το Υπουργείο Μεταφορών & Επικοινωνιών.

Η ολοσέλιδη από κοινού διαφήμιση του ΥΠΟ και του ΥΠΜΕ αναφέρει χωρίς περιστολές ότι "Για μια δεκαετία, διαδοχικές Κυβερνήσεις επεδίωξαν αυτό που πέτυχε η σημερινή Κυβέρνηση...". Στη μέση υπάρχουν με έντονο περίγραμμα οι τίτλοι "Πώς ωφελούνται οι πολίτες" και μετά "Πώς ωφελείται η Ελλάδα και η οικονομία μας", δηλαδή κανονικό φροντιστήριο.

Μάλιστα σε κάποιο σημείο αναφέρει ότι τώρα πλέον οι πελάτες του ΟΤΕ "...αποκτούν πιο αποτελεσματική, πιο γρήγορη και πιο οικονομική εξυπηρέτηση...", γιατί φυσικά αυτά ενδιαφέρουν μόνο τον ξένο ιδιώτη και όχι το ελληνικό κράτος για τους πολίτες του (καλά, εδώ μπορεί να έχουν και δίκιο). Άλλωστε, η μέχρι τώρα εμπειρία με τους (ιδιώτες) εναλλακτικούς παρόχους Internet και τηλεφωνίας είναι τόσο απίστευτα καλή, που όλοι σκέφτονται να βάλουν δύο γραμμές τηλεφώνου και δύο συνδέσεις ADSL, έτσι για να τους βοηθήσουμε.

Τώρα, το πώς ακριβώς η πώληση του ΟΤΕ "...διασφαλίζει απόλυτα την Εθνική Άμυνα, τη Δημόσια Τάξη και την Ασφάλεια των Τηλεπικοινωνιών...", αυτό πραγματικά δεν μπορώ με τίποτα να το καταλάβω - ίσως να είμαι πολύ χαζός, άλλωστε τα Υπουργεία είναι πάντα εξυπνότερα και σκέφτονται για μας πριν από μας. Μάλιστα αν η πώληση είχε γίνει 4-5 χρόνια νωρίτερα, ίσως να μην είχε συμβεί το σκάνδαλο με τις υποκλοπές στη Vodafone, ούτε καν οι υποκλοπές (άλλο το ένα, άλλο το άλλο, σύμφωνα με τα ΜΜΕ).

Πλάκα έχει που η διαφήμιση τελειώνει με τη φράση "...Οι Έλληνες διασφαλίζουν σύγχρονες, αξιόπιστες και οικονομικές τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες...". Όλοι οι Έλληνες. Χωρίς εξαίρεση. Και ο περιπτεράς, και ο φούρναρης, και ο ταρίφας. Όλοι μαζί, διασφαλίζουν τις επικοινωνίες της χώρας. Έτσι, αν κάτι πάει κατά διαόλου (βλέπε Vodafone), όλοι θα είμαστε συνυπεύθυνοι.

ΕΥΓΕ - Και εις ανώτερα!
.

Πέμπτη, 19 Ιουνίου 2008

Τέλος εποχής για το θαύμα του 2004

Κατά βάθος όλοι γνωρίζαμε τι θα γινόταν στα γήπεδα της Αυστρίας και την Εθνική μας. Όσοι ασχολούνται έστω και λίγο με το ποδόσφαιρο μπορούσαν να δούνε τα προβλήματα της ομάδας μας, την εντελώς αμυντική (σχεδόν φοβισμένη) αντιμετώπιση των ματς, λες και το βάρος του κυπέλλου του 2004 ήταν ακόμα πολύ βαρύ για όλους.

Κατά βάθος όλοι οι εμπλεκόμενοι ήξεραν ότι με την παραμικρή στραβή, από τα προκριματικά ακόμα, ήταν έτοιμοι να στάξουν χολή και να πούνε ότι δεν το αξίζαμε, ότι πήραμε το κύπελλο κατά τύχη και ότι καταστρέψαμε το θέαμα του αθλήματος για τη σκοπιμότητα. Μπορεί και να έχουν δίκιο ως ένα βαθμό, όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε μερικά αυτονόητα πράγματα.

Ασφαλώς η διαχείριση της επιτυχίας του 2004 ήταν εντελώς λάθος από όλους, από τα ΜΜΕ που ξεσάλωσαν, από το Ρεχάγκελ που άρχισε να φοβάται την αποκαθήλωση, από τους παίκτες που τελικά παρασύρθηκαν και από τους δύο, και φυσικά από την πολιτεία που δεν χόρτασε στιγμή να σφετερίζεται μέσω φωτογραφιών και βραβεύσεων ένα μεγάλο επίτευγμα μια μικρής ομάδας ανθρώπων (όπως πάντα άλλωστε). Για τα ΜΜΕ και την πολιτεία κανείς δεν περίμενε κάτι καλύτερο. Αλλά οι παίκτες και ο προπονητής φαίνεται ότι σύντομα συνειδητοποίησαν ότι πολύ δύσκολα θα κρατούσαν ζωντανό αυτό το επίτευγμα, ειδικά οι ξένοι συνάδελφοι που από την επόμενη κιόλας μέρα άρχισαν να τρίβουν τα χέρια τους για τη στιγμή που θα βρίσκονταν στο γήπεδο απέναντι στους "γραφικούς Έλληνες" και θα έδειχναν ποιος είναι το αφεντικό.

Δυστυχώς η μπάλα δεν είναι πολιτική, να περιμένεις από τις δημοσκοπήσεις να "τσιμπήσεις" μια-δυο μονάδες έναντι του αντιπάλου, απλά και μόνο δείχνοντας καλή εικόνα προς τα έξω. Ούτε κερδίζεις πόντους ξεκινώντας ως φαβορί ή αουτσάιντερ. Κάθε ματς ξενικά με το σκορ στο μηδέν και τις ομάδες στο 50%-50%.

Όποιος έχει ασχοληθεί σοβαρά με κάποιο άθλημα, ειδικά ομαδικό όπως το ποδόσφαιρο, ξέρει πολύ καλά τα συναισθήματα πριν και μετά από κάποιο πολύ σημαντικό ματς. Ξέρει το ίδιο καλά ότι οποιαδήποτε προετοιμασία, σωματική και ψυχολογική, σταματά με την έναρξη του ματς. Ότι οποιαδήποτε προσπάθεια και μάτωμα στο γήπεδο σταματά το επόμενο δευτερόλεπτο από τη λήξη του. Και ότι η όποια επιτυχία ή αποτυχία, όσο μεγάλη και αν είναι, όσο και αν τρελαίνει από χαρά ή τσαντίλα αντίστοιχα, τελειώνει μερικές ώρες αργότερα. Όλο το πείσμα, όλη η λάσπη και ο ιδρώτας, μένει μέσα στο γήπεδο, γιατί έτσι είναι το σωστό. Ούτε ατελείωτα πανηγύρια, ούτε ατελείωτο ανάθεμα. Η ουσία βρίσκεται στη στιγμή που συμβαίνουν όλα, δηλαδή μέσα στο γήπεδο, ίσως και λίγο πριν, σίγουρα όχι πολύ μετά. Οι Άγγλοι, που εφήβραν το σύγχρονο ποδόσφαιρο, αποκαλούν αυτή το φιλοσοφία "football warriors", που σημαίνει πολεμιστές για 90' λεπτά. Ο Vince Lombardi, ένας προπονητής-φιλόσοφος του αμερικανικού ποδοσφαίρου (ράγκμπι) με αμέτρητα πρωταθλήματα, έλεγε ότι η διαφορά μεταξύ του νικητή και του ηττημένου δεν είναι η διαφορά στη δύναμη ή στην τεχνική, είναι η διαφορά στη θέληση και στην αφοσίωση για τελειότητα.

Η σημερινή εθνική μας και ο προπονητής έκαναν το λάθος να μπλέξουν τα πράγματα τόσο, ώστε κάποια στιγμή να αρχίσουν να ανησυχούν περισσότερο για την προς τα έξω εικόνα της ομάδας υπό το βάρος ενός Ευρωπαϊκού κυπέλλου. Ένα γνωμικό λέει πως "Κανείς δεν παίρνει αυτό που δικαιούται, μόνο αυτό που διεκδικεί". Δυστυχώς εμείς πήγαμε στο φετινό Euro νομίζοντας (ίσως λανθασμένα) ότι δικαιούμαστε μια καλή πορεία, χωρίς να μπούμε καθόλου στη διεκδίκηση, εκτός ίσως από το τελευταίο παιχνίδι (ουσιαστικά το μοναδικό που έγινε χωρίς άγχος). Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που οι παίκτες δέχθηκαν να φορέσουν τη φανέλα, να μπούνε στη σειρά και να τραγουδήσουν τον εθνικό ύμνο, για να διαφημίσουν τον χορηγό-τράπεζα. Μέχρι και εκεί, υπερβολή μέχρι την απόλυτη ξεφτίλα.

Σε κάθε περίπτωση, παρά το ένα γκολ και τους μηδέν βαθμούς, την τραγική αγωνιστική και τακτική εικόνα, στη χειρότερη ίσως εμφάνιση πρωταθλήτριας ομάδας στην αμέσως επόμενη διοργάνωση, κανείς δεν πρόκειται να ξεχάσει το αίσθημα του να ακούει κανείς χιλιάδες κόσμο να φωνάζει "....οοοοοΟΟΟΟΛΛΛΕΕΕΕ!!!!" έξω από τη Βουλή, παρακολουθώντας τους τσολιάδες να χτυπάνε το τσαρούχι στο μάρμαρο βαδίζοντας στη σκοπιά του Άγνωστου Στρατιώτη.

Ευχαριστούμε


"I firmly believe that any man's
finest hour - his greatest fulfillment
to all he holds dear
is that moment when he has worked
his heart out in a good cause
and lies exhausted on the field of the battle
- victorious..."


Vince Lombardi (1913-1970)

(ταινία "Any Given Sunday" - εισαγωγή)










.

Τετάρτη, 18 Ιουνίου 2008

Γιατί όλοι την πέσανε στους Ιρλανδούς;

Βλέπω τις τελευταίες ημέρες μια απίστευτη πρεμούρα και ανησυχία για τη "γκάφα" των Ιρλανδών να καταψηφίσουν το Σύμφωνο της Λισσαβόνας. Δηλαδή τι έπρεπε να γίνει; Δημοσκόπηση πριν το κανονικό δημοψήφισμα για να δούνε αν τα πράγματα βαίνουν καλώς για την κύρωση;

Καλά, για τα δικά μας χάλια δεν αξίζει ούτε μισό σχόλιο. Όχι μόνο δεν υπήρξε ούτε καν ουσιαστική σκέψη για δημοψήφισμα, όχι μόνο δεν έγινε χρήσιμη συζήτηση στη Βουλή πριν την κύρωση, αλλά η συνθήκη πρώτα κυρώθηκε "ανεπίσημα" από την κυβέρνηση και πριν μερικές ημέρες υπερψηφίστηκε (εκ των υστέρων) από τους βουλευτές. Να θυμίσω ότι υποτίθεται πως η Βουλή υπάρχει για αυτόν ακριβώς το σκοπό, να γίνονται δηλαδή ψηφοφορίες και να λαμβάνονται αποφάσεις βάσει πλειοψηφίας, όχι το αντίθετο (πρώτα οι αποφάσεις, μετά η επιβεβαίωση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας ως ψήφος εμπιστοσύνης).

Γιατί, όμως, αντιδρούν οι Ιρλανδοί; Μήπως ξέρουν κάτι που δεν ξέρουμε εμείς; Μπορεί και να ισχύει αυτό, μια και εδώ κανείς δεν φρόντισε να μας πληροφορήσει για το περιεχόμενο του νέου "κοινοτικού συμφώνου", ούτε καν οι εκπρόσωποι των κομμάτων των βουλευτών που ψήφισαν εναντίον της κύρωσης. Ούτε οι βουλευτές που μόλις προχθές ψήφισαν υπέρ της πρότασης δημοψηφίσματος, η οποία εκ των πραγμάτων φυσικά απορρίφθηκε. Μάλιστα είναι ενδιαφέρον ότι "ναι" στην κύρωση ψήφισαν 250 βουλευτές, ενώ κατά του δημοψηφίσματος 152 (χρειάζονταν 180 για να γίνει). Δηλαδή 98 "καμάρια" της Βουλής μας, το 1/3 του συνόλου δηλαδή, πρώτα ψήφισαν υπέρ της κύρωσης, αλλά 48 ώρες μετά σκέφτηκαν ότι ίσως θα πρέπει να ρωτήσουμε και το λαό. Οι υπόλοιποι είναι άνευ σχολιασμού, τουλάχιστον κρατάνε σταθερή θέση...

Υποτίθεται ότι ο καθένας μπορεί να μπει στο site του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και να διαβάσει το κείμενο των 200-300 σελίδων, γεμάτο με γενικολογίες και νομικίστικες αρλουμπολογίες. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για "επέκταση" της ενοποίησης, οικονομικής κυρίως αλλά και αμυντικής, των χωρών-μελών της ΕΕ, ως έκτακτο μέτρο μετά την πρόσφατη απόρριψη του Ευρωσυντάγματος από Γαλλία και Ολλανδία το 2005 (εμείς εννοείται δεν είχαμε ούτε τότε σοβαρές αντιρρήσεις).

Οι αντιρρήσεις των Ιρλανδών έχουν προϊστορία. Δείτε το παρακάτω ερασιτεχνικό βίντεο από τη διαμαρτυρία τους τον περασμένο Δεκέμβριο, ζητώντας ακριβώς τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος που μόλις έγινε:



Αλλά η αντίδραση των Ιρλανδών (περίπου 52% κατά) στρέφεται κυρίως εναντίον της αποτυχίας της πολιτικής της ΕΕ να πετύχει αυτά που είχε υποσχεθεί. Δεν ενδιαφέρει κανέναν μια ΕΕ με 15 ή 27 ή 127 χώρες αν αυτές είναι εντελώς ασύνδετες, δεν έχουν κοινή πολιτική (βλέπε παραχωρήσεις πρόσφατων χωρών-μελών της ΕΕ για νέες βάσεις του ΝΑΤΟ), αλλά κυρίως δεν δίνει κανένας δεκάρα τσακιστή για την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική κρίση των τελευταίων ετών.

Σήμερα οι Βρυξέλλες αποκλείστηκαν από χιλιάδες τρακτέρ, πούλμαν, φορτηγά, νταλίκες, με αφορμή τη σύσκεψη των "27" για όλα αυτά τα θέματα, αύριο και μεθαύριο. Ναι, όσο και αν φαίνεται απίστευτο, οι καλοκάγαθοι Βέλγοι κατέβηκαν με τσάπες και τσεκούρια και ζήτησαν από του ηγέτες της ΕΕ να αφήσουν τα ψόφια και να δώσουν λύσεις, αλλιώς θα τους κρεμάσουν ανάποδα στους γειτονικούς ανεμόμυλους της Ολλανδίας.

Την ίδια στιγμή, ο γνωστός επίτροπος Μανώλης (Μπαρόζο) με το μαλλί-κράνος δήλωσε εν ολίγοις ότι σιγά τώρα μη δώσουμε σημασία στους Ιρλανδούς, εμείς θα το περάσουμε το νέο Σύμφωνο και άστους να μπεκροπίνουν μπύρες. Το κακό για αυτόν ήταν ότι από κάτω βρίσκονταν καμιά δεκαριά Ιρλανδοί ευρωβουλευτές, φορώντας ολόιδια πράσινα μπλουζάκια με συνθήματα (συνηθίζεται στο ευρωκοινοβούλιο, άντε με το καλό και στη δική μας Βουλή), οι οποίοι τον έκραξαν τόσο πολύ που πραγματικά άρχισε να πιστεύει ότι ήταν πιωμένοι. Το θέμα είναι ότι οι Ιρλανδοί τουλάχιστον το παλεύουν, έστω και αν δεν ξέρουν ακριβώς το λόγο, έστω και σαν ψήφο διαμαρτυρίας. Εμείς εδώ συνεχίζουμε να ασχολούμαστε με τη γκέλα της Εθνικής μας, τα εσωκομματικά ξεκατινιάσματα και το που θα πάμε διακοπές φέτος που δεν έχουμε μία.

Πάντως θα ήθελα να έβλεπα μια φορά τους δικούς μας βουλευτές στη Βουλή να φοράνε ασορτί μπλουζάκια ανάλογα το κόμμα τους, ίσως κουβαλώντας μερικές σημαίες και καραμούζες. Ακριβώς όπως στο γήπεδο. Άλλωστε δεν έχει πλέον και μεγάλη διαφορά. Το μόνο που λείπει είναι να αρχίσουν τις μάπες και να ανοίγουν κεφάλια, όπως στο κοινοβούλιο της Ταϊβάν (τουλάχιστον αυτοί έχουν και βιομηχανία).

Παρεπιπτόντως, στη Σουηδία ψηφίζεται ο νέος τρομο-νόμος FRA που θα επιτρέπει στην υπηρεσία αντικατασκοπίας του στρατού να παρακολουθεί όποτε θέλει, όποιον θέλει και χωρίς ένταλμα εννοείται, τα πάντα (email, fax, τηλέφωνα, αλληλογραφία), για λόγους ασφάλειας και ως μέτρο κατά της τρομοκρατίας. Μετά την κινητοποίηση ακτιβιστών και bloggers που τους έτριξαν τα δόντια σήμερα έξω από τη Βουλή, η ψήφιση πήρε παράταση δύο μέρες, για την Παρασκευή, τελευταία ημέρα λειτουργίας της πριν το κλείσιμο για καλοκαίρι. Σας θυμίζει κάτι;...
.

Δευτέρα, 16 Ιουνίου 2008

Η θεωρία της συλλογικής μετριότητας

Το παρακάτω κείμενο μου το έστειλε ένας φίλος με email. Φυσικά δεν ήξερε ούτε αυτός τον αρχικό συγγραφέα, αλλά γενικά είναι ένα από τα κλασικά παραδείγματα στις επιστήμες που ασχολούνται με την κοινωνική διάσταση της συμπεριφοράς των ζώων και, ενίοτε, και των ανθρώπων:

Είναι δέκα πίθηκοι σε ένα κλουβί.

Κρεμάμε στο κλουβί ένα τσαμπί μπανάνες. Όλοι οι πίθηκοι τρέχουν να πιάσουν το τσαμπί. Ένας από τους πιθήκους, ο πιο γρήγορος, φτάνει πρώτος στο τσαμπί.

Εκείνη τη στιγμή, καταβρέχουμε με πολλή πίεση τους υπόλοιπους, που έχουν μείνει πίσω. Αυτός που έτρεξε πρώτος και έπιασε το τσαμπί, τρώει τις μπανάνες και το ευχαριστιέται πολύ. Οι υπόλοιποι προσπαθούν να στεγνώσουν και να ξεπεράσουν το σοκ από το κατάβρεγμα.

Μετά από 1-2 ώρες, η κατάσταση της ομάδας των πιθήκων επανέρχεται στο φυσιολογικό. Βέβαια, οι 9 που έφαγαν το κατάβρεγμα (και δεν έφαγαν μπανάνες), κοιτούν με κάποια ζήλια τον ένα που και τις μπανάνες έφαγε και το κατάβρεγμα το γλίτωσε.

Επαναλαμβάνουμε την ίδια ενέργεια, δηλαδή κρεμάμε ένα τσαμπί μπανάνες στο κλουβί. Τρέχουν όλοι, αλλά ο ίδιος πίθηκος, ο οποίος όπως είπαμε είναι ο γρηγορότερος καταφέρνει και πάλι να φτάσει πρώτος στο τσαμπί.

Εμείς ξανακαταβρέχουμε με πολλή πίεση τους υπόλοιπους, ενώ ο πρώτος τρώει επιδεικτικά τις μπανάνες που "κέρδισε δίκαια", αφού ήταν ο γρηγορότερος. Επαναλαμβάνουμε το ίδιο 2-3 φορές.

Κάποια φορά, καθώς ξεκινάει ο γρήγορος να πιάσει το τσαμπί που τοποθετήσαμε εκ νέου, τον πιάνουν οι υπόλοιποι εννιά και τον κάνουν μαύρο στο ξύλο.

Βρίσκεται λοιπόν το τσαμπί στη θέση του για κάποια ώρα, χωρίς να συμβαίνει τίποτα. Κάποια στιγμή, ο γρήγορος ξαναπροσπαθεί να τρέξει προς το τσαμπί, αλλά οι υπόλοιποι τον ξαναπλακώνουν στο ξύλο, γιατί φοβούνται το κατάβρεγμα.

Μετά από μερικά ξυλοφορτώματα, ο γρήγορος "μαθαίνει το μάθημά του" και δεν ξαναπροσπαθεί.

Μπορεί να προσπαθήσει και κάποιος άλλος, αλλά το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο: ξύλο από τους υπόλοιπους.

Εδώ ξεκινάει το ενδιαφέρον της υπόθεσης.

Βγάζουμε από το κλουβί έναν από τους εννιά πιθήκους αυτούς που καταβρέχαμε, όχι αυτόν που έφτανε πρώτος στο τσαμπί και βάζουμε έναν καινούριο πίθηκο, αντικαταστάτη. Ο καινούριος πίθηκος, με το που βλέπει το τσαμπί με τις μπανάνες, το οποίο φυσικά δεν ακουμπάει πλέον κανένας από τους "έμπειρους" της ομάδας ορμάει να το πιάσει. Οι
υπόλοιποι εννιά, συμπεριλαμβανομένου και του παλιού "γρήγορου", τον βουτάνε και τον κάνουν μαύρο στο ξύλο.

Ο παλιός "γρήγορος" μπορεί και να χαίρεται που τρώει και κάποιος άλλος ξύλο. Ο καινούριος δεν ξέρει γιατί τρώει ξύλο, αφού δεν είχε την εμπειρία του καταβρέγματος.

Μαθαίνει όμως πολύ γρήγορα ότι αν ξεκινήσει να πιάσει το τσαμπί, αυτό συνεπάγεται ξύλο από τους υπόλοιπους. Έτσι, ξαναβρισκόμαστε σε κατάσταση "ισορροπίας" μέσα στο κλουβί, δηλαδή υπάρχει ένα τσαμπί μπανάνες το οποίο δεν πάει να πιάσει κανείς.

Ξανα-αλλάζουμε έναν από τους άλλους 8 πιθήκους (όχι τον παλιό "γρήγορο" και όχι τον νέο ξυλοφορτωμένο) με έναν αντικαταστάτη. Όπως καταλαβαίνετε, γίνεται η ίδια ιστορία της προηγούμενης παραγράφου, μέχρι να τους αλλάξουμε όλους (τελευταίο βγάζουμε τον παλιό "γρήγορο", τον πρώτο που έφαγε ξύλο στην αρχή της ιστορίας).

Τι έχουμε λοιπόν;

Έχουμε ένα τσαμπί μπανάνες, μέσα σε ένα κλουβί με 10 πιθήκους, από τους οποίους κανείς δεν τρέχει να το πιάσει, και κανείς δεν ξέρει γιατί (δεδομένου ότι κανένας τους δεν ήταν στην αρχική ομάδα που έφαγε το κατάβρεγμα).

Έτσι ακριβώς ξεκινάει να δημιουργείται η εταιρική κουλτούρα.


Δεν ξέρω κατά πόσο η ιστορία έχει βγει από πραγματικά πειράματα με πιθήκους, αλλά σίγουρα αν είχαμε ανθρώπους στη θέση τους το αποτέλεσμα θα ήταν κάπως έτσι. Όσοι έχουν διαβάσει έστω και λίγα πράγματα για Εξελικτική Ψυχολογία (Evolutionary Psychology) και Νοημοσύνη Ζώων (Animal Intelligence) καταλαβαίνουν απόλυτα ότι η παραπάνω κατάσταση είναι πολύ ρεαλιστική.

Για τους πολύ περίεργους, αξίζει να αναφερθεί ότι η παραπάνω κατάσταση "ισορροπίας" δεν είναι τίποτα άλλο από το αποτέλεσμα που προβλέπει η Θεωρία Παιγνίων (Game Theory) και συγκεκριμένα το περίφημο bargaining theorem του J. Nash, ως μέρος της θεωρίας που διατύπωσε για τα non-cooperative games και για την οποία έλαβε Νόμπελ στις Οικονομικές επιστήμες το 1994. Με απλά λόγια, αυτό εξηγείται ως μια κατάσταση (όχι η μοναδική) όπου καταλήγουμε σε περιβάλλον υψηλής ανταγωνιστικότητας χωρίς συνεργασίες.

Η παραπάνω κατάσταση με τους πιθήκους μπορεί να προκύψει υπό δύο βασικές προϋποθέσεις: (α) η αντικατάσταση των πρώτων πιθήκων με νέους γίνεται ένας-ένας και όχι μαζικά και (β) δεν υπάρχει επικοινωνία (συνεργασία/συνεννόηση) μεταξύ τους. Η πρώτη προϋπόθεση εξασφαλίζει ότι δεν διαταράσσεται πολύ η υπάρχουσα "ισορροπία", δηλαδή δεν χρειάζεται να ξεκινήσει πάλι το κατάβρεγμα από την αρχή. Η δεύτερη προϋπόθεση εξασφαλίζει ότι ο κάθε πίθηκος δουλεύει για τον εαυτό του, δηλαδή δεν υπάρχει περίπτωση ο "γρήγορος" πίθηκος να πει στους άλλους, "περιμένετε, μη βαράτε, μόλις πάρω τις μπανάνες θα τις μοιραστούμε!". Παρόλο που στο αρχικό πείραμα η συμπεριφορά των πιθήκων φαίνεται να είναι συνεννοημένη, παρόλα αυτά προκύπτει από μόνη της χωρίς "συνεργασία" μεταξύ τους, δηλαδή ο καθένας από τους υπόλοιπους εννιά βαράει τον δέκατο για πάρτη του, όχι γιατί του το είπανε οι υπόλοιποι να το κάνει.

Τι σχέση έχουν τα παραπάνω με την ανθρώπινη συμπεριφορά; Μα είναι προφανές. Κοιτάξτε γύρω σας, δείτε τι συμβαίνει κάθε φορά που βρίσκεστε μέσα σε μια απίστευτη αδικία, αδιαφορία ή ότι άλλο εξοργιστικό, για το οποίο όλοι οι εμπλεκόμενοι το γνωρίζουν αλλά κανένας δεν τολμά να το διορθώσει ή έστω να το επικρίνει (βλέπε πολιτικοί). Αρκεί το "εταιρική κουλτούρα" στο τέλος του κειμένου να αντικατασταθεί με το "συλλογική μετριότητα".
.

Σάββατο, 14 Ιουνίου 2008

Το τέλειο σουτ, στον τέλειο τελικό - 10 χρόνια μετά

Σε λίγο η εθνική μας στο ποδόσφαιρο τα παίζει όλα για όλα εναντίον της Ρωσίας στο Euro 2008, σε έναν όμιλο dejavu του προ τετραετίας επικού σερί στην Πορτογαλία. Σήμερα, κατά σύμπτωση, είναι η επέτειος των δέκα χρόνων ενός από τους πιο θρυλικούς τελικούς στην ιστορία του NBA.

Όσοι έχουν γεννηθεί μετά το 1980 είχαν λίγες ευκαιρίες να παρακολουθήσουν τελικούς playoffs του NBA, μια και η καλή μας η ΕΡΤ φρόντισε να μας τα στερήσει για πολλά χρόνια μετά τα πρώτα πρωταθλήματα των Chicago Bulls του Michael Jordan στις αρχές της δεκαετίας του '90. Έτσι, όταν το 1998 οι Bulls έπαιζαν απέναντι στους Utah Jazz στο έκτο παιχνίδι, η μόνη πρόσβαση στο ζωντανό παιχνίδι ήταν μέσω Internet από το website του NBA.com, με σύνδεση dial-up και την εξωπραγματική ταχύτητα των 33kbps (περίπου 400 φορές πιο αργή από μια μέση σημερινή ADSL). Φυσικά ούτε λόγος για video streaming, η "μετάδοση" γινόταν με friezed frames (καρέ εικόνας) και text feed με τις αλλαγές του σκορ.

Θυμάμαι ακόμα την αγωνία των τελευταίων λεπτών, όταν ο κόμβος του NBA.com είχε αρχίσει να ρετάρει και η ενημέρωση του αποτελέσματος γινόταν κάθε δύο επιθέσεις. Στην τελευταία επίθεση, οι Bulls ήταν πίσω ένα πόντο και είχαν την τελευταία επίθεση. Ήταν η δεύτερη συνεχόμενη φορά που οι Jazz βρίσκονταν ένα παιχνίδι πίσω από το να αποχαιρετίσουν το πρωτάθλημα και τώρα, μέσα στην έδρα τους, ήταν αποφασισμένοι να μην το χάσουν πάλι. Δυστυχώς για τους (εξαιρετικούς) Στοκτον και Μαλόουν, έτυχε εκείνα τα χρόνια ο Jordan να παίζει ακόμα μπάσκετ, για τελευταία φορά όπως είχε δηλώσει πριν το παιχνίδι.

Δεν είναι εύκολο να γράψει κανείς με δυο λόγια τη στόφα του παίκτη που ανέβασε το μπάσκετ σε άλλο επίπεδο παγκοσμίως. Όσοι δεν πρόλαβαν να τον δούνε, έστω και στην τηλεόραση, εκείνα τα χρόνια, έχουν χάσει ένα σημαντικό κομμάτι της αθλητικής ιστορίας. Εκείνο το βράδυ, ο "Mike" των Bulls έπαιζε για να αποδείξει ότι λίγο πριν πατήσει τα σαράντα μπορούσε ακόμα να βάζει χαλαρά 40 πόντους και να είναι ο κατάλληλος άνθρωπος, στην κατάλληλη θέση, την κατάλληλη στιγμή.




Για την ιστορία: η τελευταία επίθεση έγινε φυσικά από τον ίδιο, κατάφερε να σκοράρει "σχετικά εύκολα" όπως είπε αργότερα ο ίδιος, 5.8 δευτερόλεπτα πριν το τέλος. Στην επίθεση που ακολούθησε από τους Jazz ο Στοκτον πιέστηκε και αστόχησε στο σουτ της απελπισίας και ο Jordan έμεινε για πάντα χαραγμένος στην ιστορία του NBA να πανηγυρίζει ένα ακόμη πρωτάθλημα, με ένα ακόμη (σχεδόν) δικό του buzzer-beater, στο τελευταίο ίσως σουτ της μπασκετικής του καριέρας.


Στην τελευταία επίθεση των Bulls, το website του NBA.com υπερφορτώθηκε τόσο πολύ που σταμάτησε η μετάδοση ακριβώς τη στιγμή του σουτ. Για αρκετά λεπτά η εικόνα είχε παγώσει ακριβώς τη στιγμή που η μπάλα βρισκόταν στον αέρα. Όλοι όμως ήξεραν ότι σε μια τόσο απίστευτη καριέρα σαν παραμύθι, δεν μπορούσε να έρθει κανένα άλλο κλείσιμο παρά ένα κινηματογραφικό φινάλε. Η επόμενη ενημέρωση του feed ήταν με τους παίκτες των Bulls να πανηγυρίζουν σαν μικρά παιδιά και ο Jordan να σηκώνει πεισμωμένα τα χέρια του δείχνοντας τα έξι πρωταθλήματα που είχαν μόλις κατακτήσει.


Αργότερα, ο Jordan ασχολήθηκε με το γκολφ, έκανε διακοπές, ξαναγύρισε στο NBA και κατάφερε να πάει χέρι-χέρι τους Wizards, μια από τις πιο αδύναμες ομάδες του NBA, στα playoffs, ως παίκτης και πρόεδρος της ομάδας. Αλλά ουσιαστικά η αυλαία της απίστευτης καριέρας του ήταν για πολλούς εκείνο το τέλειο σουτ-πρωτάθλημα για τους Bulls.

Ευχαριστούμε Michael :-)

Περισσότερες πληροφορίες:

*** Michael Jordan's final shot 98 (YouTube)
*** Michael Jordan - "What is Love?" (YouTube)
*** "The 60 Greatest Playoff Moments: Jordan Jolts Jazz in Game 6" (NBA.com)
*** "1998 NBA Finals" (Wikipedia)
*** Top 10 shots - Nba Finals 1998 (YouTube)
*** 1998 NBA Finals - Utah Jazz Vs. Chicago Bulls - Game 6 (YouTube)
*** Michael Jordan - short bio (NBA.com)
.

Δευτέρα, 9 Ιουνίου 2008

Σεισμολογία ή Αστρολογία;

Ακόμα καλά-καλά δεν έχει καθίσει η σκόνη από τα ρίχτερ που χτύπησαν την Πελοπόννησο και αμέσως βγήκαν οι ειδήμονες να σκίσουν τα ρούχα τους ότι είχαν προβλέψει το σεισμό.

Για την ομάδα ΒΑΝ είναι γνωστή η αντιδικία με όλους σχεδόν τους αντίστοιχους φορείς και ερευνητικές ομάδες στην Ελλάδα. Εργάζεται εδώ και 25 χρόνια με μυστικοπάθεια ως "κλειστή" ερευνητική ομάδα, σε ότι αφορά την ελεύθερη πρόσβαση τρίτων στα δεδομένα και στις μετρήσεις που καταγράφουν από το δίκτυό της σε όλη την Ελλάδα. Η έρευνα εστιάζεται κυρίως στη σύνδεση των μετρήσεων μεταβολής ηλεκτρικού δυναμικού ως πρόδρομα φαινόμενα σεισμών, δηλαδή την ανάπτυξη μοντέλων που μπορούν να "προβλέψουν" επικείμενους σεσμούς σε βραχυπρόθεσμη ή μεσοπρόθεσμη κλίμακα (μερικών εβδομάδων).

Για την μέθοδο ΒΑΝ έχουν ακουστεί πολλά, όμως η τελευταία πραγματικά επιστημονική αξιολόγησή της έχει γίνει το 1992 (βλ. ScienceDirect.com):

F. Mulargia and P. Gasperini,
"Evaluating the statistical validity beyond chance of 'VAN'
earthquake precursors", Geophysical Journal International (1992),
v. 111, pp. 32-44.

Abstract:
We analyse statistically the effectiveness of VAN predictions beyond chance by studying the complete list of predictions for the period 1987 January 1-1989 November 30 recently published by Varotsos and Lazaridou (1991) using any possible combination of the 'rules of the game' that they consider. We find that the apparent success of VAN predictions can be confidently ascribed to chance; conversely, we find that the occurence of earthquakes with Ms >= 5.8 is followed by VAN predictions (with identical epicentre and magnitude) with a probability too large to be
ascribed to chance
.

Δηλαδή η μέθοδος ΒΑΝ δεν επιβεβαιώνεται ως μοντέλο πρόβλεψης γενικά, ενώ "ταιρίαζει" μερικώς στα στοιχεία σεισμών μεγάλου μεγέθους. Με άλλα λόγια, φαίνεται να υπάρχει κάποια συσχέτιση των SES (Seismic Electric Signals - μετρήσεις μεταβολής ηλεκτρικού δυναμικού), αλλά δεν είναι ακόμη σαφές το πως, το πόσο και το πότε (ασάφεια πρόβλεψης). Από τότε έχουν διατυπωθεί βελτιώσεις του μοντέλου, αλλά κυρίως στην πρόβλεψη της μετασεισμικής ακολουθίας, ενώ βασική μέθοδος παραμένει η ίδια.

Το website arxiv.org του Πανεπιστημίου του Cornell, όπου έγινε η "δημοσίευση" της πρόσφατης πρόβλεψης της ομάδας ΒΑΝ, είναι μια ηλεκτρονική βιβλιοθήκη ελεύθερης πρόσβασης, στην οποία δεν ακολουθείται η τυπική διαδικασία επιστημονικής αξιολόγησης των εργασιών. Το arxiv.org αναφέρει στο Help:

"...It is important to note, however, that arXiv is not a repository for otherwise unpublishable material, nor is it a refereed publication venue. The moderation process is essential to ensuring that submissions are of value to the arXiv communities..."

Δηλαδή εξηγεί ρητά ότι δεν πρόκειται για διαδικασία peer-reviewed publication παρά μόνο για on-line archive όπως το CiteSeer.

Για τη δουλειά του ΒΑΝ δεν μπορώ να πω πολλά πράγματα λόγω ειδικότητας, αλλά ξέρω ότι ακαδημαϊκή έρευνα σημαίνει open access και peer review στα πάντα: δεδομένα, μεθοδολογίες, εργασίες. Πόσο δύσκολο είναι να φτιάξουν εδώ και 25 χρόνια ένα website με datasets (προηγούμενα + τρέχοντα) όπου ο καθένας θα μπορεί να δοκιμάζει μεθοδολογίες πάνω στα δεδομένα τους; Εκτός αν αυτό αποτελεί συνειδητή επιλογή, να ανακοινώνεται δηλαδή μόνο το "αποτέλεσμα" και όχι η "διαδικασία" (θυμίζει λίγο βιομηχανική πατέντα). Και δεν μιλάω για τις ανακοινώσεις σε συνέδρια ή περιοδικά, αναφέρομαι στην διαθεσιμότητα δεδομένων και λεπτομερειών της δουλειάς του ΒΑΝ, έτσι ώστε να μπορεί οποιοσδήποτε να επαναλάβει τα ίδια πειράματα, στις ίδιες μετρήσεις και να πάρει τα ίδια αποτελέσματα (αυτό είναι και η ουσία πίσω από το peer review).

Από την άλλη είναι τραγικό να βλέπω το επίσημο κράτος να λέει πως, αφού δεν λάβανε ανακοίνωση στην αρμόδια υπηρεσία, δεν είναι υποχρεωμένοι να ξέρουν τι γίνεται στον υπόλοιπο κόσμο. Η ίδια ιστορία δηλαδή με το ηλιέλαιο για άλλη μια φορά. Κάποιος πρέπει να τους εξηγήσει ότι ο επιστήμονας, ακόμα και του κράτους, είναι υποχρεωμένος να παρακολουθεί και να αξιολογεί τις εξελίξεις στο αντικείμενό του, ειδικά όταν αυτό σχετίζεται με την πολιτική προστασία και την μέριμνα.

Πάντως όταν βλέπω τα ΜΜΕ και διαφόρους λαλίστατους δημοσιογράφους (Τριανταφυλλόπουλο, Ευαγγελάτο) να αντιδικούν με διαφόρους για την εγκυρότητα ή μη μιας επιστημονικής ανακοίνωσης-πρόβλεψης και ταυτόχρονα τους σεισμολόγους να ξεκατινιάζονται στα παράθυρα για το ποιος λέει πιο καλά τον καφέ, αρχίζω να ανησυχώ πως σε λίγο αντί για Σεισμολογία θα έχουμε Αστρολογία για την πρόβλεψη σεισμών (ανάδρομος Ερμής και τα σχετικά...)

Περισσότερες πληροφορίες:

1. Επίσημη ανάρτηση ομάδας ΒΑΝ στο Cornell
2. "Yποτίμησαν πάλι τις προβλέψεις" (ΕΘΝΟΣ)
3. Πρόβλεψη σεισμών (Wikipedia)
4. NASA: "Plan for quake 'warning system'" (BBC News)
.

Πέμπτη, 5 Ιουνίου 2008

Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος 2008

Τελευταία φαίνεται να έχουμε υπερβολικά πολλές ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον και στα προβλήματα του πλανήτη μας. Σήμερα, όμως, είναι όντως μια ξεχωριστή μέρα, η γνήσια Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος 2008.

Δεν υπάρχουν και πολλά περιθώρια να είμαστε αισιόδοξοι. Τα πράγματα φαίνεται να χειροτερεύουν αντί να βελτιώνονται. Αλλά σήμερα είναι η ημέρα που όλοι πρέπει να είναι πιο αισιόδοξοι και πιο θετικοί για το μέλλον του πλανήτη μας. Είμαστε οι μόνοι κάτοικοί του που ευθυνόμαστε απόλυτα για τη σημερινή περιβαλλοντική κατάσταση και οι μοναδικοί που μπορούμε να κάνουμε κάτι για να τη διορθώσουμε όσο είναι καιρός, ξεκινώντας από σήμερα.




Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος ή "WED" (World Environment Day) ξεκινά πίσω στο 1974, την πρώτη WED, με το σύνθημα "Μόνο μία Γη". Η Wikipedia έχει μια εκτενή λίστα των προηγούμενων WEDs και τις πόλεις που φιλοξένησαν τις σημαντικότερες δραστηριότητες. Φέτος, η WED θα φιλοξενηθεί από το Wellington, στη Νέα Ζηλανδία. Το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP) έχει ειδική σελίδα αφιερωμένη στην φετινή WED και και τις σημαντικότερες δραστηριότητες στο Wellington. Φέτος το σύνθημα είναι "Εκπομπές CO2 - Διώξτε τη συνήθεια".

Οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται το CO2 σαν δηλητήριο, ένα αναγκαίο κακό μιας οικονομίας και ενός πολιτισμού που βασίζεται στα ορυκτά καύσιμα. Αλλά η αλήθεια είναι ότι το CO2 είναι ένα από τα πιο "φυσικά" αέρια της ατμόσφαιρας, δεδομένου ότι είναι ένα από τα κύριο υποπροϊόντα της καύσης οργανικών μορίων όπως η γλυκόζη και η ζάχαρη. Είναι επίσης ένας βασικός παράγοντας για την ανάπτυξη των φυτών και όλων των "πράσινων" ειδών ζωής που καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της γης και των ωκεανών μας. Τότε γιατί είναι τόσο μεγάλο πρόβλημα για εμάς με την υπερθέρμανση του πλανήτη και τις σοβαρές αλλαγές στον καιρό;

Στην πραγματικότητα, το CO2 μετατρέπεται σε πρόβλημα όταν εγκαθίσταται ψηλά στην ατμόσφαιρα και δεν μπορεί να "ανακυκλωθεί" με φυσικό τρόπο από τα φυτά και τα δάση. Το θέμα είναι ότι θα μπορούσαμε να είμαστε σε πολύ καλύτερη κατάσταση σήμερα αν η βροχή στα δάση του Αμαζονίου και την Ινδονησίας ήταν στην ίδια έκταση σήμερα, όπως ήταν στις αρχές του 20ου αιώνα, ανεξάρτητα από την ανεξήγητη εμμονή μας στο πετρέλαιο το κύρια πηγή ενέργειας. Τότε, πώς μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει τα φυτά για την καταπολέμηση των εκπομπών του CO2;

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό έχει ήδη μελετηθεί εκτενώς από τη NASA και την ESA στα μελλοντικά σχέδια για teraforming του Άρη (μετατροπή της ατμόσφαιράς του σε παρόμοια με αυτή της Γης μέσα σε 200+ χρόνια): ονομάζεται φύκη (algae). Είναι μία από τις απλούστερες "πράσινες" μορφές ζωής, άφθονη τόσο στην ξηρά όσο και (κυρίως) στη θάλασσα, ικανή για υψηλής απόδοσης μετατροπή του CO2 σε άνθρακα και καθαρό οξυγόνο μέσω της φωτοσύνθεσης. Η φωτοσύνθεση συμβαίνει παντού υπάρχει ένα πράσινο φυτό, όμως το πρόβλημα είναι ότι δεν συμβαίνει αρκετά γρήγορα ώστε να συμβαδίζει με τις καθημερινές εκπομπές μας σε CO2.

Πρόσφατα, δύο ιδιωτικές επιχειρήσεις στην Αριζόνα (ΗΠΑ), η APS και η Greenfuel, κατόρθωσαν να κατασκευάσουν έναν "πράσινο" αντιδραστήρα ενέργειας για τη δέσμευση και μετατροπή των εκπομπών CO2 σε ενέργεια, χρησιμοποιώντας σωλήνες seaweeds (ένα είδος φύκια). Το CO2 ελευθερώνεται σε σωλήνες νερού γεμάτο φύκη, δεσμεύεται μέσω φωτοσύνθεσης και το τελικό αποτέλεσμα είναι βιοκαύσιμα (που λαμβάνονται ως πετρέλαιο από τα φύκια που καλλιεργούνται σε τύρφη), αιθανόλη (μέσω διαδικασίας απόσταξης) και υποπροϊόντα πλούσια σε πρωτεΐνες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως τροφή για τα βοοειδή. Τα ίδια τα φύκη μπορούν αποξηρανθούν εντελώς και να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμη ύλη, ως υποκατάστατα του άνθρακα και του λιγνίτη. Έτσι, στην ουσία, εκπομπές CO2 συν ηλιακή ενέργεια μετατρέπονται σε νέο καύσιμο με βάση τον άνθρακα, το οποίο με τη σειρά του μετατρέπεται εκ νέου σε εκπομπές CO2 μέσω της καύσης τους, και ούτω καθεξής.

Το καλύτερο στοιχείο σχετικά με αυτή την τεχνολογία είναι ότι έχει ήδη δοκιμαστεί στη μονάδα παραγωγής APS-Greenfuel στην Αριζόνα με μεγάλη επιτυχία. Στις 21 Φεβρουαριου, η APS ανακοίνωσε ότι θα ξεκινήσει ένα νέο έργο μεγάλης κλίμακας με την τεχνολογία αυτή και από το έτος 2011, ένας σταθμός ισχύος 280 μεγαβάτ θα είναι σε θέση να εξυπηρετήσει 70.000 σπίτια στην Αριζόνα. Αυτό αποδεικνύει ότι μερικές φορές η λύση είναι τόσο απλή και τόσο προφανής που το μόνο που χρειάζεται είναι μία καλή ιδέα για να γίνει πραγματικότητα.

Για περισσότερες πληροφορίες:

* SOLANA project (APS)
* Algae bioreactor system
* "Algae could be fuel of the future"
.